તહેવારોની મોસમ શરૂ થતાં જ દિલ્હીની હવા ફરી એકવાર ઝેરી બની ગઈ છે. દિવાળીના દીવડાઓ પ્રગટે તે પહેલા જ, રાષ્ટ્રીય રાજધાની પ્રદૂષણના ગાઢ ધુમ્મસમાં લપેટાઈ ગઈ છે, જેના કારણે લોકોનો શ્વાસ ગૂંગળાઈ રહ્યો છે.
રવિવારે સવારે પરિસ્થિતિએ ભયાનક વળાંક લીધો, જ્યારે આનંદ વિહાર વિસ્તારનો એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) ૪૧૮ ના ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગયો, જે 'ગંભીર' (Severe) શ્રેણીમાં આવે છે. આ સ્તર સ્વસ્થ લોકો માટે પણ જોખમી માનવામાં આવે છે.
કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (CPCB) અનુસાર, રવિવારે સવારે ૯ વાગ્યે જ દિલ્હીનો સરેરાશ AQI ૨૭૮ હતો, જે 'ખરાબ' (Poor) શ્રેણીમાં ગણાય છે. પરંતુ આ સરેરાશ આંકડા કરતાં પણ વધુ ભયાનક સ્થિતિ શહેરના અલગ-અલગ વિસ્તારોની છે.
ચિંતાની વાત એ છે કે રાજધાનીના ૧૦ મુખ્ય વિસ્તારો 'રેડ ઝોન'માં ફેરવાઈ ગયા છે, જ્યાં હવા 'ખૂબ જ ખરાબ' (Very Poor) શ્રેણીમાં (AQI ૩૦૧-૪૦૦) પહોંચી ગઈ છે. આમાં વઝીરપુર (૩૬૧), વિવેક વિહાર (૩૪૯), દ્વારકા (૩૨૭), આરકે પુરમ (૩૨૨), જહાંગીરપુરી (૩૧૪), અને સિરી ફોર્ટ (૩૧૭) જેવા ગીચ વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે. એટલું જ નહીં, ઇન્ડિયા ગેટ, કર્તવ્ય પથ અને કનોટ પ્લેસ જેવા પ્રતિકાત્મક સ્થળો પર પણ હવાની ગુણવત્તા અત્યંત ચિંતાજનક છે.
દિલ્હી જ નહીં, પરંતુ NCRના શહેરો પણ પ્રદૂષણની ગંભીર અસરોનો સામનો કરી રહ્યા છે. ગાઝિયાબાદ (૩૩૫) અને નોઈડા (૩૧૪) માં પણ હવા 'ખૂબ જ ખરાબ' નોંધાઈ છે, જ્યારે ગુરુગ્રામ (૨૩૪) અને ફરીદાબાદ (૧૨૦) ની સ્થિતિ સરખામણીમાં થોડી સારી હોવા છતાં સંતોષકારક નથી.
નિષ્ણાતો આ ભયાનક સ્થિતિ માટે વાહનોના ધુમાડા, બેફામ બાંધકામ, પડોશી રાજ્યોમાં પરાળી બાળવાની ઘટનાઓ અને મોસમી ફેરફારોને સંયુક્ત રીતે જવાબદાર માની રહ્યા છે. દિલ્હી સરકારે પરિસ્થિતિ પર નજર રાખવાની વાત કરી છે, પરંતુ નાગરિકો માટે દિવાળી પહેલા જ 'હેલ્થ ઈમરજન્સી' જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે.