લંડન, ૨૦ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૫: વિશ્વભરની અગ્રણી હેલ્થ NGO અને સહાય એજન્સીઓ દ્વારા આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) દ્વારા જનરેટ કરાયેલી અત્યંત ગરીબી અને નબળા લોકોની છબીઓનો સોશિયલ મીડિયા અભિયાનોમાં વધતો ઉપયોગ વૈશ્વિક સ્તરે નૈતિક ચિંતાઓ ઊભી કરી રહ્યો છે. વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રના પ્રોફેશનલો આ નવા વલણને "ગરીબી પોર્ન ૨.૦" નો યુગ ગણાવી રહ્યા છે.

AI છબીઓનો વધતો ઉપયોગ અને કારણો
ફેરપિક્ચરના નોહ આર્નોલ્ડ ના જણાવ્યા મુજબ, ઘણી સંસ્થાઓ સક્રિયપણે AI ઇમેજરીનો ઉપયોગ કરી રહી છે અથવા ઓછામાં ઓછું તેના પર પ્રયોગ કરી રહી છે. આ વધારો મુખ્યત્વે સંમતિ (Consent) ના મુદ્દાઓ અને ખર્ચ ઘટાડવાની ઇચ્છાથી પ્રેરાયેલો છે.

એન્ટવર્પની ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટ્રોપિકલ મેડિસિનના સંશોધક આર્સેની એલેનીચેવ ના મતે: "વિવિધ સંસ્થાઓ હવે વાસ્તવિક ફોટોગ્રાફીને બદલે સિન્થેટિક છબીઓ પર વિચાર કરી રહી છે, કારણ કે તે સસ્તી છે અને તમારે સંમતિ વગેરેની ઝંઝટ લેવાની જરૂર પડતી નથી." આર્નોલ્ડના મતે, યુએસ દ્વારા NGO બજેટમાં કરાયેલા ફંડિંગ કટને કારણે પણ આ સમસ્યા વધી છે.

રૂઢિગત અને જાતિવાદી ચિત્રોનો પ્રસાર
એલેનીચેવે સોશિયલ મીડિયા ઝુંબેશના ભાગરૂપે વ્યક્તિઓ અથવા NGO દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી ગરીબીની ૧૦૦ થી વધુ AI-જનરેટેડ છબીઓ એકત્ર કરી છે. આ છબીઓ અતિશયોક્તિભર્યા અને રૂઢિગત દ્રશ્યો દર્શાવે છે:

ખાલી પ્લેટોવાળા બાળકો

ફાટેલી ધરતી

કાદવવાળા પાણીમાં ભેગા થયેલા બાળકો

ગાલ પર આંસુના ડાઘ સાથે વેડિંગ ડ્રેસમાં આફ્રિકન છોકરી

આ પ્રકારની AI-જનરેટેડ છબીઓ હવે Adobe Stock Photos અને Freepik જેવી લોકપ્રિય સ્ટોક ફોટો સાઇટ્સ પર "ગરીબી" જેવી ક્વેરીના જવાબમાં મોટી સંખ્યામાં દેખાય છે. એલેનીચેવે જણાવ્યું કે આ છબીઓ ખૂબ જ "જાતિવાદી" (Racialised) છે અને આફ્રિકા અથવા ભારત વિશેના સૌથી ખરાબ રૂઢિપ્રયોગોનું પુનરાવર્તન કરે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, Adobe "એશિયન બાળકો કચરાથી ભરેલી નદીમાં તરી રહ્યા છે" અને "કોકેશિયન શ્વેત સ્વયંસેવક આફ્રિકન ગામમાં યુવાન અશ્વેત બાળકોને તબીબી પરામર્શ પૂરો પાડે છે" જેવા ફોટાના લાઇસન્સ લગભગ £60 માં વેચે છે.

મોટી સંસ્થાઓનો અયોગ્ય ઉપયોગ
ભૂતકાળમાં અગ્રણી સંસ્થાઓએ પણ AI ઇમેજરીનો ઉપયોગ કર્યો છે:

પ્લાન ઇન્ટરનેશનલ (ડચ): ૨૦૨૩ માં, બાળ લગ્ન વિરુદ્ધના વીડિયો અભિયાનમાં એક છોકરી, વૃદ્ધ પુરુષ અને ગર્ભવતી કિશોરીની AI-જનરેટેડ છબીઓનો ઉપયોગ કર્યો હતો. જોકે, પ્લાન ઇન્ટરનેશનલે જણાવ્યું હતું કે વાસ્તવિક છોકરીઓની ગોપનીયતા અને ગૌરવની સુરક્ષા માટે AIનો ઉપયોગ કરાયો હતો અને હવે તેઓ વ્યક્તિગત બાળકોને દર્શાવવા માટે AIનો ઉપયોગ ન કરવાની સલાહ આપતા માર્ગદર્શિકા અપનાવી છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN): ગયા વર્ષે, UN દ્વારા યુદ્ધમાં જાતીય હિંસાના AI-જનરેટેડ "પુનઃઅભિનય" સાથેનો એક વીડિયો પોસ્ટ કરવામાં આવ્યો હતો, જે બાદમાં દૂર કરવામાં આવ્યો હતો કારણ કે તે AIના "અયોગ્ય ઉપયોગ" અને "માહિતીની અખંડિતતા" માટે જોખમ ઊભું કરતો હતો.

નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે આ પક્ષપાતી AI છબીઓનો પ્રસાર ભવિષ્યની AI મોડેલોને તાલીમ આપવા માટે ઉપયોગમાં લેવાશે, જે પૂર્વગ્રહને વધુ વિસ્તૃત કરી શકે છે. Freepik ના CEO, જોઆક્વિન એબેલાએ જણાવ્યું કે અંતિમ જવાબદારી મીડિયા ગ્રાહકોની છે, જો ગ્રાહકો વિશ્વભરમાં ચોક્કસ રીતે છબીઓ ઇચ્છતા હોય તો પ્લેટફોર્મની મર્યાદાઓ છે.