નવી દિલ્હી, તા. ૨૧ :  ભારતના રાજકારણમાં એક નવો વિવાદ ઉભો થયો છે, જેમાં અમેરિકાના પૂર્વ પ્રમુખ (અથવા કદાચ અહીં વર્તમાન પ્રમુખ, લેખના સંદર્ભ મુજબ) ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના દાવાઓ અને ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય (MEA) ના નિવેદનો વચ્ચેના વિરોધાભાસે કેન્દ્ર સરકારને મુશ્કેલીમાં મૂકી દીધી છે. કોંગ્રેસના નેતા જયરામ રમેશે મંગળવારે આ મુદ્દે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે.

ટ્રમ્પનો સતત દાવો VS MEA નો ઈનકાર
જયરામ રમેશે કહ્યું કે, "ટ્રમ્પે છેલ્લા પાંચ દિવસમાં ત્રણ વખત રશિયાથી ભારતની તેલ આયાતનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે." ટ્રમ્પે સતત દાવો કર્યો છે કે તેમણે તેમના "સારા મિત્ર, વડા પ્રધાન મોદી" સાથે વાત કરી છે અને તેમને ખાતરી મળી છે કે ભારત રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરશે.

પરંતુ, ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે આ દાવાને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢ્યો છે.

• ટ્રમ્પનો દાવો (૧૫, ૧૭ અને ૧૯ ઓક્ટોબર): "મેં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે વાત કરી, અને તેમણે મને ખાતરી આપી કે ભારત રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદશે નહીં... જો તેઓ ના કહેવા માંગતા હોય, તો તેમણે ભારે ટેરિફ ચૂકવવા પડશે..."

• MEA નો જવાબ (૧૬ ઓક્ટોબર): MEA પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે એક પ્રેસ બ્રીફિંગમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે પીએમ મોદી અને યુએસ પ્રમુખ વચ્ચે "કોઈ વાતચીત થઈ નથી."

જયરામ રમેશે આ વિરોધાભાસને હાઇલાઇટ કરતા કહ્યું, "ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે આવી કોઈપણ વાતચીતની જાણકારીનો ઇનકાર કર્યો છે, પરંતુ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે મંત્રાલયના દાવાને નકારી કાઢ્યો છે."

રશિયાના તેલ પર 'ટેરિફની ધમકી' અને ભારતનું વલણ
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે રશિયા પર દબાણ લાવવા માટે ભારત પર આર્થિક પ્રતિબંધો અને ટેરિફ (કુલ ૫૦ ટેરિફ, જેમાં ૨૫% પારસ્પરિક ટેરિફ અને ૨૫% દંડ શામેલ છે) લાદ્યા છે. તેમનો હેતુ રશિયાની યુદ્ધની તાકાતને નબળી પાડવાનો છે.

જોકે, ટ્રમ્પના દાવાઓ અને પ્રતિબંધો છતાં, રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો તેલ સ્ત્રોત રહ્યો છે.

• આયાતની સ્થિતિ: સપ્ટેમ્બરમાં, રશિયન ક્રૂડ ઓઇલનો હિસ્સો નવી દિલ્હી આવતા શિપમેન્ટમાં ૩૪% હતો. જોકે ૨૦૨૫ ના પ્રથમ આઠ મહિનામાં આ આયાતમાં ૧૦% નો ઘટાડો થયો છે.

• સરકારી VS ખાનગી: સરકારી રિફાઇનરીઓ (IOC, BPCL, HPCL) એ રશિયન આયાતમાં ૪૫% થી વધુનો ઘટાડો કર્યો છે, પરંતુ રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અને નયારા એનર્જી જેવી ખાનગી રિફાઇનરીઓએ તેમની ખરીદીમાં વધારો કરીને આ ઘટાડાને સરભર કર્યો છે.

ભારત રશિયા પાસેથી તેલ કેમ ખરીદે છે?
ભારત તેની ૮૦% થી વધુ તેલની જરૂરિયાત આયાત કરે છે. રશિયા પાસેથી ખરીદી ચાલુ રાખવા પાછળના મુખ્ય કારણો:

1. સસ્તું તેલ: રશિયા અન્ય દેશો કરતાં સસ્તું તેલ પૂરું પાડે છે (હાલમાં $૩-૬ પ્રતિ બેરલ ડિસ્કાઉન્ટ).

2. લાંબા ગાળાના કરાર: ખાનગી ભારતીય કંપનીઓએ રશિયા સાથે ૧૦ વર્ષ સુધીના લાંબા ગાળાના કરારો કર્યા છે, જે તોડવા મુશ્કેલ છે.

3. વૈશ્વિક ભાવો: ભારતની રશિયન તેલ આયાત વૈશ્વિક પુરવઠાને સ્થિર રાખવામાં અને તેલના ભાવને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.

કોંગ્રેસના નેતાના આક્ષેપો અને યુએસ પ્રમુખના પુનરાવર્તિત દાવાઓએ હવે વિદેશ નીતિના સંવેદનશીલ મુદ્દા પર કેન્દ્ર સરકારને ખુલાસો કરવા માટે મજબૂર કરી દીધી છે.