નવી દિલ્હી: ઓનલાઈન જ્ઞાનનો ભંડાર ગણાતી વિકિપીડિયાની લોકપ્રિયતા પર હવે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (એ આઈ) આધારિત સર્ચ અને સોશિયલ વીડિયો પ્લેટફોર્મ્સની અસર જોવા મળી રહી છે. વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશનના અહેવાલ મુજબ, વિકિપીડિયાના માનવ વપરાશકર્તાઓ દ્વારા જોવાતા પેજવ્યૂ (હ્યુમન પેજ વ્યૂઝ)માં વાર્ષિક ધોરણે ૮% જેટલો નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.

ફાઉન્ડેશન દ્વારા નવા બોટ ડિટેક્શન  સિસ્ટમ્સ લાગુ કરાતા આ ઘટાડો સામે આવ્યો છે, 

વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશનના માર્શલ મિલરે આ ઘટાડા માટે મુખ્યત્વે બે પરિબળોને જવાબદાર ગણાવ્યા છે:

૧. જનરેટિવ એઆઈ સર્ચ સમરીઝ: સર્ચ એન્જિન્સ હવે વિકિપીડિયાની સામગ્રીનો ઉપયોગ કરીને સીધા જ એઆઈ-જનરેટેડ સારાંશ પ્રદાન કરે છે, જેના કારણે વપરાશકર્તાઓ મૂળ લેખ જોવા માટે વિકિપીડિયા પર ક્લિક કરતા નથી.

૨. સોશિયલ વીડિયો પ્લેટફોર્મ્સ: યુવાનો સહિતના વપરાશકર્તાઓ માહિતી મેળવવા માટે સર્ચ એન્જિનને બદલે ટિકટોક  કે યુટ્યુબ જેવા સોશિયલ વીડિયો પ્લેટફોર્મ્સ તરફ વળી રહ્યા છે.

જોખમ અને ચિંતા:

ભલે વિકિપીડિયાની સામગ્રી હજી પણ મોટાભાગના વેબ જ્ઞાન સ્તરને શક્તિ આપે છે, પરંતુ વેબસાઇટ પર સીધા ટ્રાફિકના અભાવથી મોટું જોખમ ઊભું થયું છે. ઓછા પેજવ્યૂનો અર્થ છે:

 * ઓછા સંપાદકો (એડિટર્સ): સ્વયંસેવક સંપાદકોને કામ ચાલુ રાખવા માટે ઓછું પ્રોત્સાહન.

 * ઓછા દાતા: ફાઉન્ડેશનને મળતા દાનમાં ઘટાડો થવાની સંભાવના.

 * મુક્ત જ્ઞાનને નુકસાન: વિશ્વના સૌથી મોટા મુક્ત જ્ઞાન પ્રોજેક્ટના અસ્તિત્વ માટે જોખમ.

વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન આ મુદ્દે એઆઈ કંપનીઓ અને સર્ચ એન્જિન્સને વિનંતી કરી રહ્યું છે કે તેઓ વપરાશકર્તાઓને મૂળ સ્રોત (સોર્સ મટીરીયલ) તરફ પાછા વાળે અને માનવ સર્જકોનું યોગદાન જળવાઈ રહે તે માટે નવી એટ્રિબ્યુશન ફ્રેમવર્ક વિકસાવી રહ્યું છે. 

જેવિકિપીડિયાની આ મુશ્કેલી એઆઈ યુગમાં લોકો કેવી રીતે જ્ઞાન મેળવે છે તેમાં આવેલા વ્યાપક પરિવર્તનને દર્શાવે છે.