કોચી, તા. ૨૩ ઓક્ટોબર: કેરળ હાઈકોર્ટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મંદિરના શાંતિઓ (પૂજારીઓ)ની નિમણૂક માત્ર કોઈ ચોક્કસ જાતિ અથવા વંશમાંથી જ થવી જોઈએ તેવો આગ્રહ રાખી શકાય નહીં. કોર્ટે જણાવ્યું છે કે આવી જાતિ અથવા વંશ-આધારિત નિમણૂકને બંધારણ હેઠળ સંરક્ષણ આપવા માટે તેને આવશ્યક ધાર્મિક પ્રથા (Essential Religious Practice) ગણી શકાય નહીં.
જસ્ટિસ રાજા વિજયરાઘવન વી અને જસ્ટિસ કેવી જયકુમારની ડિવિઝન બેન્ચે ટ્રાવણકોર દેવસ્વોમ બોર્ડ (TDB) અને કેરળ દેવસ્વોમ રિક્રુટમેન્ટ બોર્ડ (KDRB) ના નિર્ણયને સમર્થન આપતી વખતે આ નિરીક્ષણ કર્યું હતું, જેમાં પાર્ટ-ટાઇમ પૂજારીઓની ભરતી માટે 'થંત્ર વિદ્યાલયો' દ્વારા જારી કરાયેલા અનુભવ પ્રમાણપત્રોને માન્યતા આપવામાં આવી હતી.
જાતિ આધારિત વિશેષાધિકારને પડકાર
આ ચુકાદો કેરળના ૩૦૦ પરંપરાગત થંત્રી પરિવારોની 'અખિલ કેરળ થંત્રી સમાજમ' (સમાજમ) નામની સંસ્થા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર આવ્યો છે. સમાજમે એવી દલીલ કરી હતી કે TDB અને KDRB ને 'શાંતિ'ના પદ માટે આવી લાયકાતો નક્કી કરવાની કોઈ સત્તા નથી.
અરજદારોએ દલીલ કરી હતી કે ધાર્મિક ગ્રંથો, જેમ કે આગમ અને થંત્રસમુચયમ અનુસાર શાંતિઓની નિમણૂક એ એક આવશ્યક ધાર્મિક પ્રથા છે. જોકે, કોર્ટે ૧૯૭૨ના સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા 'શેષમ્માલ વિ. સ્ટેટ ઑફ તમિલનાડુ' પર આધાર રાખીને આ દલીલને નકારી કાઢી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ ઠેરવ્યું હતું કે અર્ચક (પૂજારી) ની નિમણૂક એ મૂળભૂત રીતે બિનસાંપ્રદાયિક કાર્ય છે, જે ટ્રસ્ટી દ્વારા કરવામાં આવે છે.
બંધારણીય સુરક્ષાનો અભાવ
અધિકારીઓએ દલીલ કરી હતી કે અરજદારોનો હેતુ વંશગત વિશેષાધિકાર અને જાતિ-આધારિત ભરતીને કાયમ રાખવાનો છે, ખાસ કરીને કારણ કે અરજદાર સમાજમમાં માત્ર બ્રાહ્મણ સમુદાયના સભ્યો જ છે.
આ અંગે કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું હતું કે, "કોઈ વ્યક્તિ નિમણૂક માટે પાત્ર બનવા માટે ચોક્કસ જાતિ કે વંશનો હોવો જોઈએ તેવો આગ્રહ રાખવો એ આવશ્યક ધાર્મિક પ્રથા, વિધિ કે પૂજા પદ્ધતિ તરીકે ગણી શકાય નહીં. વર્તમાન કેસમાં આવા દાવાને સાબિત કરવા માટે કોઈ તથ્ય કે કાયદાકીય આધાર સ્થાપિત થયો નથી."
કોર્ટે ૨૨ ઓક્ટોબરના પોતાના ચુકાદામાં ઉમેર્યું હતું કે, સામાજિક સમાનતાના બંધારણીય સિદ્ધાંતોનું ઉલ્લંઘન કરતી કોઈપણ પ્રથાને, ભલે તે બંધારણ પૂર્વેના સમયની હોય, કાયદાના સ્ત્રોત તરીકે માન્યતા આપી શકાય નહીં.
થંત્ર વિદ્યાલય પ્રણાલી માન્ય
કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું કે પૂજારીની નિમણૂક માટે TDB અને KDRB દ્વારા ઘડવામાં આવેલા નિયમો પ્રક્રિયાગત સુરક્ષાનું પાલન કરીને અને વાંધાઓ આમંત્રિત કર્યા પછી જ જારી કરવામાં આવ્યા હતા. કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે ઉમેદવારોને પ્રમાણિત કરવાની થંત્ર વિદ્યાલય પ્રણાલી એક સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા જણાય છે, જ્યાં સફળ વિદ્યાર્થીઓને મંદિરમાં ફરજો માટેની તૈયારી દર્શાવતા દીક્ષા સમારોહમાંથી પસાર થવું પડે છે અને અંતિમ પસંદગી યોગ્યતાના આધારે કરવામાં આવે છે.
સમાજમની કલમ ૨૬ (ધાર્મિક બાબતોનું સંચાલન કરવાની સ્વતંત્રતા) હેઠળ ધાર્મિક સંપ્રદાય (Religious Denomination) તરીકે માન્યતા મેળવવાની માંગને પણ કોર્ટે ફગાવી દીધી હતી. અંતે, કોર્ટે આ લેખિત અરજીમાં કોઈ યોગ્યતા ન હોવાનું જણાવી તેને ફગાવી દીધી હતી.