નવી દિલ્હી. સેન્ટ્રલ વોટર કમિશન (CWC) ના એક અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે હિમાલય ક્ષેત્રમાં છેલ્લા 14 વર્ષોમાં હિમનદી તળાવો અને અન્ય જળ સંસ્થાઓમાં 9.24 ટકાનો વધારો થયો છે. આ અહેવાલમાં આબોહવા પરિવર્તનની અસરો પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે. તેમાં જણાવાયું છે કે હિમનદી તળાવો અને જળ સંસ્થાઓનો કુલ વિસ્તાર 2011 માં 5.30 લાખ હેક્ટરથી વધીને 2025 માં 5.79 લાખ હેક્ટર થશે.

  આયોગનો માસિક દેખરેખ અહેવાલ હિમાલય ક્ષેત્રમાં જળ સંસ્થાઓનું નિરીક્ષણ કરે છે. તેનો ઓગસ્ટ અહેવાલ, જે હજુ સુધી જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી, તે જણાવે છે કે હિમનદીઓનું સંકોચન અને હિમનદી તળાવોનું વિસ્તરણ આ ક્ષેત્રમાં ગ્લોબલ વોર્મિંગના સૌથી દૃશ્યમાન સંકેતો બની ગયા છે 

CWC એ જણાવ્યું હતું કે 14 વર્ષના સમયગાળામાં, 1,435 હિમનદી તળાવો અને જળ સંસ્થાઓના જળ ક્ષેત્રમાં વધારો થયો છે, જ્યારે 1,008 માં ઘટાડો નોંધવામાં આવ્યો છે.

રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે કમિશન ગૂગલ અર્થ એન્જિન દ્વારા હાઇ-રિઝોલ્યુશન સેન્ટીનેલ સેટેલાઇટ ડેટાનો ઉપયોગ કરીને 2,843 હિમનદી તળાવો અને જળાશયોનું નિરીક્ષણ કરે છે. આમાંથી, ભારતમાં 428 હિમનદી તળાવો વિસ્તર્યા છે અને "આપત્તિ તૈયારી માટે સઘન દેખરેખ" ની જરૂર છે. આમાં લદ્દાખમાં 133, જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં 50, હિમાચલ પ્રદેશમાં 13, ઉત્તરાખંડમાં સાત, સિક્કિમમાં 44 અને અરુણાચલ પ્રદેશમાં 181નો સમાવેશ થાય છે.

CWC રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતમાં હિમનદી તળાવોનો કુલ જળ વિસ્તાર 2011 માં 1,995 હેક્ટરથી વધીને 2025 માં 2,445 હેક્ટર થશે, જે 22.56 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. કમિશને ચેતવણી આપી હતી કે તળાવના કદમાં વધારો હિમનદી તળાવોના વિસ્ફોટ પૂર (GLOFs) નું જોખમ વધારે છે. અસ્થિર મોરેન ડેમ તૂટવાથી અચાનક પૂર આવે છે, જે નીચે તરફ વ્યાપક નુકસાન પહોંચાડી શકે છે

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે વર્તમાન માહિતી સાથે વિસ્ફોટની ઘટનાઓની સીધી આગાહી શક્ય નથી, સતત દેખરેખના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે.

માસિક દેખરેખ અહેવાલો પ્રારંભિક ચેતવણી પ્રણાલીઓને ટેકો આપવા માટે કેન્દ્ર અને રાજ્ય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અધિકારીઓ સાથે શેર કરવામાં આવે છે અને વ્યાપક ઍક્સેસ માટે કેન્દ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન આયોગની વેબસાઇટ પર પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે.

ભારતીય નદી બેસિનના ગ્લેશિયલ લેક એટલાસ 2023 અનુસાર, હિમાલયના નદી બેસિનમાં 0.25 હેક્ટરથી મોટા 28,043 હિમનદી તળાવોનું મેપિંગ કરવામાં આવ્યું છે, જેમાંથી 7,570 ભારતમાં સ્થિત છે.