રાજસ્થાનના આદિવાસી બહુલ બાંસવાડા જિલ્લામાં વારંવાર સોનાની ખાણની શોધથી નવો ઉત્સાહ ફેલાયો છે. આ જિલ્લો હવે 'સોનાના કોટર' તરીકે દેશભરમાં પોતાની મજબૂત ઓળખ બનાવી રહ્યો છે. ઘાટોલ વિસ્તારના કાંકરિયા ગામમાં ત્રીજી સોનાની ખાણના બ્લોકની સત્તાવાર પુષ્ટિ સાથે અહીં ખનન કાર્યોની તૈયારીઓ ઝડપથી ચાલી રહી છે. આ શોધથી માત્ર સ્થાનિક અર્થતંત્રને જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર રાજ્યની આર્થિક સ્થિતિમાં મોટો વેગ આવશે. ભારતીય ભૂસ્તરીય સર્વેક્ષણ (GSI)ના અહેવાલ મુજબ, આ વિસ્તારમાં 940 હેક્ટરથી વધુ જમીનમાં 113 મિલિયન ટનથી વધુ સ્વર્ણ ખનીજના અંદાજિત ભંડાર છે, જેમાંથી 222 ટન સોનું મળી શકે છે. આ વિશાળ અંકડાથી બાંસવાડા વૈશ્વિક સ્તરે સોના ઉત્પાદનમાં મહત્વનું કેન્દ્ર બની શકે છે. 

   કાંકરિયા ગામમાં લગભગ 3 કિલોમીટરના વિસ્તારમાં સ્વર્ણ ખનીજના વિશાળ સંભાવ્ય ભંડાર મળ્યા છે. ભૂસ્તરીય વૈજ્ઞાનિકોના આંકડા મુજબ, આ વિસ્તારમાં 940 હેક્ટરથી વધુ જમીનમાં 113 મિલિયન ટનથી વધુ સ્વર્ણ ખનીજના અંદાજ છે. આમાંથી લગભગ 222 ટન સોનું મળવાની શક્યતા છે, જે એક વિશાળ આંકડો છે. તસ્માં, કાંકરિયા-ગારા વિસ્તારમાં પણ 205 હેક્ટરમાં 1.24 મિલિયન ટન સ્વર્ણ ખનીજના સંભાવ્ય છે. જલ્દી જ માઇનિંગ લાઇસન્સ જારી થવા પછી અહીં સોનાનું ખનન શરૂ થઈ જશે. GSIના અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે આ ખાણોમાંથી સોના સાથે અન્ય સહ-ખનીજ પણ મળશે, જે ઔદ્યોગિક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપશે. આ શોધથી બાંસવાડા જેવા આદિવાસી વિસ્તારોમાં આર્થિક પરિવર્તનની નવી તકો ખુલશે. 

   આ શોધ સાથે બાંસવાડા ભારતના તેમાંથી ચાર પસંદગીના રાજ્યોમાં સામેલ થઈ જશે, જ્યાં ઔદ્યોગિક સ્તરે સ્વર્ણ ખનન થાય છે. આ જિલ્લાથી દેશની કુલ સોનાની માંગનો લગભગ 25% હિસ્સો પૂરો થવાની આશા છે. આનાથી માત્ર સ્થાનિક અર્થતંત્રને જ નહીં, પરંતુ રાજ્યની આર્થિક સ્થિતિમાં મોટો સુધારો આવશે. રાજસ્થાન સરકારના અંદાજ મુજબ, આ ખાણોમાંથી આગામી 50 વર્ષમાં 1 લાખ કરોડ રૂપિયાનું રાજસ્વ મળી શકે છે. આ ઉપરાંત, ખનનથી જ્વેલરી અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં ઔદ્યોગિક રોકાણના દરવાજા ખુલશે. રાજ્યના માઇન્સ વિભાગના અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે આ ખાણો કર્ણાટક, આંધ્રપ્રદેશ અને ઝારખંડ જેવા રાજ્યો સાથે સ્પર્ધા કરશે

બાંસવાડાના ઘાટોલ વિસ્તારમાં જગપુરિયા અને ભુકિયા ખાણોની શોધ અગાઉ થઈ ચૂકી છે. ગયા વર્ષે ભુકિયા-જગપુરા ખનન બ્લોક માટે નીલામી પણ થઈ હતી, પરંતુ અદૃષ્ટવશાત લાઇસન્સ મેળવનારી ફર્મે જરૂરી રકમ જમા નહોતી કરી, જેનાથી ટેન્ડર રદ્દ કરવી પડી. હવે સરકારે નવા ટેન્ડર જારી કર્યા છે, જેની છેલ્લી તારીખ 14 ઓક્ટોબર હતી અને ટેન્ડર ખોલવાની પ્રક્રિયા 3 નવેમ્બરે પૂર્ણ થશે. જે કંપની સૌથી વધુ રાજસ્વની ઓફર કરશે, તેને ખનનનું લાઇસન્સ મળશે. માઇન્સ વિભાગના અધિકારીઓ મુજબ, આ પ્રક્રિયા પારદર્શી રીતે ચાલી રહી છે અને તેમાં અમદાવાદની હીરાકુન્ડ નેચરલ રિસોર્સીસ જેવી કંપનીઓ ભાગ લઈ રહી છે. રતલામની એક ફર્મે 65.30% બિડ લગાવીને ખનન કાર્ય મેળવ્યું છે, જેનાથી 100 કરોડ રૂપિયાની જમા પણ કરી છે.

સ્વર્ણ ખનનની શરૂઆતથી બાંસવાડા જિલ્લામાં ઇલેક્ટ્રોનિક, પેટ્રોલિયમ, પેટ્રોકેમિકલ, બેટરી અને એરબેગ જેવા અનેક ઉદ્યોગોમાં રોકાણ વધવાની શક્યતા છે. આનાથી નવા રોજગારના અવસરો ઊભા થશે અને સ્થાનિક યુવાનો માટે વધુ સારી આર્થિક તકો ખુલશે. અંદાજ મુજબ, આ ખાણોમાંથી 50,000થી વધુ યુવાઓને રોજગાર મળી શકે છે. આદિવાસી વિસ્તારોમાં આ વિકાસથી સ્થાનિક વિરોધ પણ ઘટશે, કારણ કે તેમાંથી જમીન માલિકોને લીઝ પટ્ટા અને સરકારી લોન જેવા લાભ મળશે. જોકે, ખનન માટે 4થી 5 વર્ષની વધુ તૈયારી જરૂરી છે. આ શોધથી રાજસ્થાનની અર્થવ્યવસ્થા મજબૂત બનશે અને આદિવાસી સમુદાયને આર્થિક સશક્તિકરણ મળશે.