મુંબઈ : રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ ભારતના ડિજિટલ નાણાકીય ઇકોસિસ્ટમ અને નાણાકીય સમાવેશને મજબૂત કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે ઑફલાઇન ડિજિટલ રૂપિયો (e₹) સત્તાવાર રીતે શરૂ કર્યો છે. ગ્લોબલ ફિનટેક ફેસ્ટ ૨૦૨૫ માં કરવામાં આવેલી આ જાહેરાત એક મોટું પગલું છે, જે હવે ઇન્ટરનેટ અથવા મોબાઇલ કનેક્ટિવિટી ન હોય તેવા વિસ્તારોમાં પણ ત્વરિત ડિજિટલ વ્યવહારોને સક્ષમ બનાવશે.
RBI ના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ડિજિટલ રૂપિયો ભારતની ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું પૂરક છે. આ પહેલ ભારતને ઑફલાઇન ક્ષમતાઓ સાથે સેન્ટ્રલ બેંક ડિજિટલ કરન્સી (CBDC) શરૂ કરનાર પ્રથમ દેશોમાં સ્થાન આપે છે, જે નાગરિકોને સુરક્ષિત ડિજિટલ ચૂકવણી માટે વ્યવહારિક, સાર્વત્રિક રીતે સુલભ સાધન પ્રદાન કરે છે.
ઓફલાઈન e₹ ની વિશિષ્ટતાઓ
પરંપરાગત પેમેન્ટ સિસ્ટમ્સ, જેમ કે UPI, માટે ઓનલાઇન ઍક્સેસ અને બેંક ખાતાની જરૂર પડે છે, તેનાથી વિપરીત, ઑફલાઇન ડિજિટલ રૂપિયો વોલેટ-ટુ-વોલેટ સીધા ટ્રાન્સફર ની મંજૂરી આપે છે. આ સુવિધા ગ્રામીણ અથવા બેંકિંગ માળખાકીય સુવિધાઓની મર્યાદાવાળા વિસ્તારો માટે ખૂબ મૂલ્યવાન છે.
ઑફલાઇન e₹ બે મુખ્ય તકનીકો દ્વારા કાર્ય કરશે:
૧. નિયર ફિલ્ડ કોમ્યુનિકેશન (NFC): NFC-સક્ષમ ઉપકરણોને ફક્ત 'ટેપ' કરવાથી વપરાશકર્તાઓ ભંડોળ ટ્રાન્સફર કરી શકશે.
૨. ટેલિકોમ-આસિસ્ટેડ પેમેન્ટ્સ: આ સુવિધા ન્યૂનતમ નેટવર્ક સિગ્નલો સાથે પણ કાર્ય કરી શકે છે.
વોલેટની મર્યાદાઓ અને સુરક્ષા
SBI, HDFC બેંક અને ICICI બેંક સહિત ૧૫ સહભાગી બેંકોની અધિકૃત એપ્લિકેશન્સ દ્વારા ડિજિટલ વોલેટ ડાઉનલોડ કરી શકાય છે.
 * બેલેન્સ: વોલેટમાં કોઈ ન્યૂનતમ બેલેન્સ રાખવાની જરૂર નથી, પરંતુ વોલેટનું બેલેન્સ ₹૧ લાખ થી વધુ ન હોઈ શકે.
 * વ્યવહાર મર્યાદા: દૈનિક વ્યવહારો ₹૫૦,૦૦૦ અથવા ૨૦ ટ્રાન્સફર સુધી મર્યાદિત રહેશે.
 * સુરક્ષા: ડિવાઇસ ખોવાઈ જવાના કિસ્સામાં પણ ભંડોળ સુરક્ષિત રહે તેની ખાતરી કરવા માટે સુરક્ષિત રિકવરી વિકલ્પોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
પ્રોગ્રામેબલ મનીનું આગમન
રોજબરોજના વ્યવહારો ઉપરાંત, ડિજિટલ રૂપિયો 'પ્રોગ્રામેબલ મની' ની સુવિધાઓ રજૂ કરે છે. આ ભંડોળને ભૌગોલિક રીતે મર્યાદિત (Geo-fenced), સમય-બાઉન્ડ અથવા ચોક્કસ ઉપયોગો માટે પ્રતિબંધિત કરી શકાય છે. આ સુવિધા સરકારી કલ્યાણ યોજનાઓ અને કોર્પોરેટ વિતરણો માટે અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થશે, જેનાથી ખાતરી થશે કે નાણાંનો ઉપયોગ તેના ઉદ્દેશ્ય મુજબ જ થાય.