રાજસ્થાનના જેસલમેરમાં થયેલા ભયાનક બસ અકસ્માતમાં 24 લોકોના મોત થયા હતા, જેનાથી સમગ્ર દેશને આઘાત લાગ્યો હતો. આ વિનાશક આગના તપાસ અહેવાલમાં રાજ્યના પરિવહન વિભાગની કામગીરી અને ભ્રષ્ટાચારનો પર્દાફાશ કરતા ચોંકાવનારા ખુલાસા થયા છે. આ અકસ્માત જય જૈનમ ટ્રાવેલ્સ કંપનીની બસ સાથે થયો હતો. જોકે, તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે આ બસ અને કંપનીની અન્ય 65 બસો બધા નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરીને રસ્તાઓ પર દોડી રહી હતી.

વિભાગની તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે, અધિકારીઓ સાથેની મિલીભગતથી કંપનીએ બસોને બદલે ફક્ત ચેસિસ (ફ્રેમ) રજીસ્ટર કરાવી હતી. આનો અર્થ એ થયો કે બસો તૈયાર થાય તે પહેલાં જ તેમને રસ્તાઓ પર ચલાવવાની પરવાનગી આપવામાં આવી હતી. પરિવહન વિભાગના અધિકારીઓ આ બસોને રસ્તાઓ પર ચલાવવાની મંજૂરી આપે છે. આ 66 બસોમાંથી કોઈનું પણ બોડી બનાવતા પહેલા અથવા ચેસિસ રસ્તા પર મૂકતા પહેલા નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું ન હતું. રાજસ્થાનને બદલે અરુણાચલ પ્રદેશમાં 10, નાગાલેન્ડમાં 5, બિહારમાં 5 અને આસામમાં 4 બસો રજીસ્ટર કરવામાં આવી હતી.

જૈનમની 66 બસોમાંથી છવીસ બસો બોડીને સંપૂર્ણપણે એસેમ્બલ કર્યા વિના રજીસ્ટર કરવામાં આવી હતી. આનો અર્થ એ થયો કે ચેસિસને રસ્તા પર ચલાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. નિયમો અનુસાર ફક્ત પૂર્ણ થયેલી બસને જ સંચાલન માટેનું પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવે છે. પરિવહન વિભાગ દ્વારા જ કરવામાં આવેલી તપાસમાં આ વાત બહાર આવી છે.

જેસલમેર આગ પછી પરિવહન વિભાગે એક તપાસ સમિતિની રચના કરી હતી. જૈનમ કોચ કંપનીના માલિક, મનીષ જૈન, જૈન ટ્રાવેલ્સ નામથી બસો ચલાવતા હતા. બે-ત્રણ વર્ષ પહેલાં, તેમણે બસ બોડી બનાવવાનું કારખાનું શરૂ કર્યું હતું. બસ અકસ્માતમાં મોટી સંખ્યામાં જાનહાનિ પણ ઇમરજન્સી દરવાજાના અભાવને કારણે થઈ હતી. તેના બદલે તેમણે બે વધારાની સીટો લગાવી હતી. બસ બોડી ફેક્ટરીમાં વાયરિંગ માટે તાલીમ પામેલા ઇલેક્ટ્રિશિયનનો અભાવ હતો. આગ પાછળના એસી યુનિટમાં શોર્ટ સર્કિટને કારણે લાગી હતી. વાયરિંગમાં સસ્તા વાયરનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. કંપનીએ નોન-એસી બસો ખરીદી અને પછી તેને એસીમાં રૂપાંતરિત કરી હતી. નિકાસકારોએ એસી લોડ અને વાયરિંગ અંગે પણ પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. બસમાં સીટો અને સ્લીપર્સની સંખ્યા વધારવા માટે બસનું કદ પણ વધારવામાં આવ્યું હતું.