નવી દિલ્હી: ખેતીના વધતા ખર્ચ અને રાસાયણિક ખાતરોની નકારાત્મક અસરોથી પરેશાન ખેડૂતો માટે મહારાષ્ટ્રમાંથી એક સરળ અને ક્રાંતિકારી ઉપાય સામે આવ્યો છે. નદેવ ખાતર (Nadev Compost) નામની આ પદ્ધતિમાં ખેતી ખર્ચમાં ૨૦ ટકાનો ઘટાડો કરવાની અને લગભગ ત્રણ વર્ષમાં રાસાયણિક ખાતરો પરની નિર્ભરતા સંપૂર્ણપણે દૂર કરવાની ક્ષમતા છે.
આ પદ્ધતિ મહારાષ્ટ્રના ખેડૂત નારાયણ દેવરાવ પંઢરી પાંડે દ્વારા વિકસાવવામાં આવી હતી. આમાં એક ખાસ ઈંટનું માળખું (હવા અને પાણી માટે છિદ્રો સાથે) બનાવવામાં આવે છે, જેમાં ખેતરના કચરા, ગાયનું છાણ, માટી અને પાણીનું વિશિષ્ટ પ્રક્રિયા હેઠળ વિઘટન કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા સામાન્ય કચરાને પોષક તત્ત્વોથી ભરપૂર અને જમીન માટે 'અમૃત' સમાન ખાતરમાં પરિવર્તિત કરે છે.
આ પદ્ધતિ અત્યંત સરળ છે. ઈંટના માળખામાં કચરાના સ્તરો (લગભગ ૮ ઇંચ જાડા) અને ગાયનું છાણ-પાણીના દ્રાવણના સ્તરો વારાફરતી મૂકવામાં આવે છે.
 સમયગાળો: માળખું ભરાઈ ગયા બાદ તેને ગાયના છાણ અને માટીથી પ્લાસ્ટર કરીને સીલ કરવામાં આવે છે. ૧૦૦ થી ૧૨૦ દિવસમાં (ખાસ કલ્ચર ઉમેર્યા બાદ) ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું ખાતર તૈયાર થઈ જાય છે.
આ પદ્ધતિથી એક વખતમાં આશરે ૩૦ ક્વિન્ટલ ખાતર ઉત્પન્ન થાય છે, અને વર્ષમાં ત્રણ વખત આ પ્રક્રિયા કરીને ૧૦૦ ક્વિન્ટલ સુધી ખાતર બનાવી શકાય છે.
જો આ ખાતરનો ઉપયોગ ખેતરમાં સતત ત્રણ વર્ષ સુધી કરવામાં આવે, તો ચોથા વર્ષથી રાસાયણિક ખાતરની જરૂરિયાત સંપૂર્ણપણે દૂર થઈ જાય છે.
1.  સિંચાઈમાં બચત: જમીનની પાણી શોષવાની ક્ષમતા વધે છે, જેનાથી ઘઉં જેવા પાક માટે એક સિંચાઈ બચી શકે છે.
2.  ખર્ચમાં ઘટાડો: પાકમાં જીવાતો અને રોગોનો પ્રકોપ ૫૦ થી ૭૫ ટકા ઘટે છે, જેનાથી જંતુનાશકોનો ખર્ચ બચે છે.
3.  ઉપજ અને સ્વાદ: આ ખાતરથી ઉગાડેલા અનાજ અને શાકભાજીનો સ્વાદ ઉત્તમ હોય છે, જેના કારણે બજાર ભાવ ૧૦ થી ૨૦ ટકા વધુ મળી શકે છે.
4.  જમીનનું પુનર્જીવન: તે જમીનને પુનર્જીવિત કરે છે અને તેને ઉજ્જડ બનતી અટકાવે છે.