નવી દિલ્હી, તા. ૨૬ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૫ : કેન્દ્રીય અપ્રત્યક્ષ કર અને કસ્ટમ્સ બોર્ડ (CBIC) એ વ્યાપાર અનુપાલન (ટ્રેડ કમ્પ્લાયન્સ) ને સરળ બનાવવાના ઉદ્દેશ્યથી એક મોટું પગલું ભર્યું છે. CBIC એ કસ્ટમ્સ ડ્યૂટી સંબંધિત ૩૧ વિવિધ મુક્તિ (Exemption) અને રાહત ડ્યૂટી (Concessional Duty) નોટિફિકેશનનું વિલીનીકરણ કરીને એક જ સંકલિત કસ્ટમ્સ નોટિફિકેશન જાહેર કર્યું છે. ૨૪ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૫ ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલ આ નવું માળખું, ૧ નવેમ્બર, ૨૦૨૫ થી અમલમાં આવશે.
CBIC નું આ પગલું "વ્યાપાર-મૈત્રીપૂર્ણ અને પારદર્શિતા-સંચાલિત માપદંડ" તરીકે ગણાય છે. તે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા નોટિફિકેશન નંબર ૫૦/૨૦૧૭-કસ્ટમ્સ અને અન્ય ૩૦ સ્વતંત્ર નોટિફિકેશનોનું સ્થાન લેશે, જેથી આયાતકારો અને કસ્ટમ્સ અધિકારીઓ માટે અનેક નોટિફિકેશનોનો સંદર્ભ લેવાની બોજારૂપ પ્રક્રિયા દૂર થશે, જે ઘણીવાર અર્થઘટન સંબંધિત પડકારોનું કારણ બનતી હતી.
EY ઇન્ડિયાના ટેક્સ પાર્ટનર સૌરભ અગ્રવાલે આ પગલાને "નિયમનકારી સરળીકરણ તરફનું આવકાર્ય પગલું" ગણાવ્યું છે. CBIC એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ પગલું પારદર્શિતા વધારવા અને 'ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ' ને સુધારવા માટે સરકારના "નેક્સ્ટ જનરેશન કસ્ટમ્સ રિફોર્મ્સ" સાથે સુસંગત છે.
FAQs અને મુખ્ય સુધારાઓ
સરળ સંક્રમણ માટે, CBIC એ નવા નોટિફિકેશન (નંબર ૪૫/૨૦૨૫-કસ્ટમ્સ) ની વિગતો સમજાવવા માટે વ્યાપક વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs) પણ બહાર પાડ્યા છે. CBIC એ સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ નવા માળખામાં કોઈ પણ વર્તમાન મુક્તિ (Exemption) પાછી ખેંચવામાં આવી નથી અથવા બંધ કરવામાં આવી નથી. માત્ર વિગતવાર નીતિ સમીક્ષા બાદ બે નાના ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે:
૧. એવિએશન સેક્ટર:
જૂના નોટિફિકેશન મુજબ, વેરહાઉસ્ડ માલસામાન પરની ડ્યૂટી મુક્તિ ફક્ત એર ઇન્ડિયા ઇન્ટરનેશનલને મળતી હતી અને તે IAF દ્વારા સંચાલિત બોઇંગ ૭૩૭ વિમાનો પૂરતી મર્યાદિત હતી. નવા સંકલિત નોટિફિકેશન ૪૫/૨૦૨૫-કસ્ટમ્સમાં હવે આ લાભ એર ઇન્ડિયા એન્જિનિયરિંગ સર્વિસિસ લિમિટેડ (AIESL) (Air India ની MRO શાખા) સુધી લંબાવવામાં આવ્યો છે અને તેમાં IAF દ્વારા સંચાલિત ત્રણ B-૭૩૭ અને બે B-૭૭૭ વિમાનોનો સમાવેશ થાય છે.
૨. ફાર્માસ્યુટિકલ સેક્ટર:
અગાઉ પોલિયો રસી અને મોનોકોમ્પોનન્ટ ઇન્સ્યુલિનના ઉત્પાદનમાં વપરાતી બલ્ક ડ્રગ્સ પર ૫% બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યૂટી (BCD) અને સાથે-સાથે શૂન્ય ડ્યૂટીની બે એન્ટ્રીઓ હતી, જેનાથી દ્વિધા પેદા થતી હતી. આ તર્કસંગત સમીક્ષા બાદ, ૫% ડ્યૂટીવાળી બિનજરૂરી એન્ટ્રી દૂર કરવામાં આવી છે. હવે, આ બલ્ક ડ્રગ્સ નવા નોટિફિકેશનની એન્ટ્રી S. No. ૧૦૩(ii) હેઠળ શૂન્ય ડ્યૂટી આકર્ષવાનું ચાલુ રાખશે.
GST અને અન્ય કર સાથે સુસંગતતા
અપ્રત્યક્ષ કર માળખામાં સુસંગતતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે, સરકારે હેલ્થ સેસ, સોશિયલ વેલ્ફેર સરચાર્જ (SWS) અને એગ્રીકલ્ચર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ સેસ (AIDC) સંબંધિત હાલના નોટિફિકેશનોમાં પણ આનુષંગિક સુધારા કર્યા છે. જીએસટી વ્યવસ્થા હેઠળ પણ સંકલિત કસ્ટમ્સ નોટિફિકેશનને અનુરૂપ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે.
નિષ્ણાતોના મતે, આ પગલું વહીવટી હોવા છતાં, નીતિની સ્થિરતા અને વ્યાપાર અનુપાલન માટે ઘણું મહત્વ ધરાવે છે, જે ભારતની કસ્ટમ્સ ઇકોસિસ્ટમને આધુનિક બનાવવાની દિશામાં એક મોટું કદમ છે. આ સંકલિત માળખું ટેરિફ વર્ગીકરણને સરળ બનાવશે અને વૈશ્વિક સ્તરે ભારતના વ્યાપાર સુવિધાના ઓળખપત્રોને મજબૂત બનાવશે.