નવી દિલ્હી : ભારતની રાજધાની દિલ્હી માત્ર એક શહેર નથી, પણ એક જીવંત ઇતિહાસ છે, જેણે સદીઓથી અનેક શક્તિશાળી સામ્રાજ્યોનો ઉદય અને પતન જોયો છે. દરેક યુગે તેને એક નવી ઓળખ અને એક નવું નામ આપ્યું છે.

તાજેતરમાં, ચાંદની ચોકના ભાજપના સાંસદ પ્રવીણ ખંડેલવાલે કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિતભાઇ શાહને દિલ્હીનું નામ બદલીને તેનું સૌથી પ્રાચીન નામ 'ઇન્દ્રપ્રસ્થ' રાખવા વિનંતી કરી છે, જેના કારણે રાજધાનીના ઐતિહાસિક નામોની ચર્ચા ફરીથી શિખરે પહોંચી છે.

દિલ્હીના ૧૬ ઐતિહાસિક નામોની સંપૂર્ણ યાદી
દિલ્હીએ મહાભારત કાળથી લઈને આધુનિક યુગ સુધી જે વિવિધ નામો ધારણ કર્યા છે, તેની યાદી નીચે મુજબ છે:

યુગ/શાસક    દિલ્હીનું નામ

પ્રાચીન કાળ (મહાભારત)    ઇન્દ્રપ્રસ્થ

૧લી સદી BCE (રાજા ધિલુ)    દિલ્લીકા / દિલ્લી

તોમર શાસકો (૧૧મી સદી)    લાલકોટ

પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ    કિલા રાય પિથોરા

સુલ્તાન ખૈકાબાદ    કિલેખોરી

ખિલજી વંશ    સિરી

ગિયાસુદ્દીન તુઘલક (૧૩૨૦)    તુઘલકાબાદ

મુહમ્મદ બિન તુઘલક    જહાંપનાહ

ફિરોઝશાહ તુઘલક (૧૩૫૪)    ફિરોઝાબાદ

મુઘલ સમ્રાટ હુમાયુ    દિનપનાહ

શેરશાહ સૂરી    શેરગઢ

ખિઝર ખાને    ખીઝરાબાદ

મુબારક શાહ    કોટલા મુબારકપુર

સમ્રાટ શાહજહાં (૧૭મી સદી)    શાહજહાનાબાદ

પ્રાચીન સંદર્ભો    હસ્તિનાપુર

પ્રાચીન સંદર્ભો    સૂરજકુંડ

ઇન્દ્રપ્રસ્થ: પાંડવોની રાજધાની
મહાભારત અનુસાર, ઇન્દ્રપ્રસ્થ દિલ્હીનું સૌથી જૂનું જાણીતું નામ છે. તે યમુના નદીના કિનારે સ્થિત પાંડવોની રાજધાની હતી.

મધ્યયુગીન પરિવર્તન: તોમર શાસકો દ્વારા 'લાલકોટ' તરીકે કિલ્લેબંધી કરવામાં આવી અને પછી પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ દ્વારા 'કિલા રાય પિથોરા' તરીકે વિસ્તૃત કરવામાં આવી.

મુઘલ યુગ: ૧૭મી સદીમાં, સમ્રાટ શાહજહાંએ જે શહેરનું નિર્માણ કરાવ્યું, તે આજે જૂની દિલ્હી તરીકે ઓળખાય છે, જેનું નામ ત્યારે શાહજહાનાબાદ હતું.

નવી દિલ્હી: આધુનિક ઓળખ
૧૯૧૧ માં, બ્રિટિશ સામ્રાજ્યએ જ્યારે રાજધાની કલકત્તાથી દિલ્હી ખસેડી, ત્યારે આર્કિટેક્ટ એડવિન લુટિયન્સ અને હર્બર્ટ બેકર દ્વારા આજના નવી દિલ્હીની કલ્પના કરવામાં આવી, જેનું સત્તાવાર ઉદ્ઘાટન ૧૯૧૩ માં થયું.

સાંસદ ખંડેલવાલની માંગમાં જૂની દિલ્હી રેલ્વે સ્ટેશનનું નામ ઇન્દ્રપ્રસ્થ જંકશન અને દિલ્હી એરપોર્ટનું નામ ઇન્દ્રપ્રસ્થ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ રાખવાનો પણ પ્રસ્તાવ છે.