યુક્રેન અને રશિયા વચ્ચેના સંઘર્ષમાં હવે એક અત્યંત ખતરનાક અને વિવાદાસ્પદ હથિયારની એન્ટ્રી થઈ છે. યુક્રેને દાવો કર્યો છે કે રશિયાએ ૯M૭૨૯ ક્રુઝ મિસાઇલ (નાટો કોડનેમ: SSC-8 'સ્ક્રુડ્રાઇવર') નો ઉપયોગ કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે.

યુક્રેનના વિદેશ મંત્રી એન્ડ્રી ત્સિબિહાના જણાવ્યા અનુસાર, ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ થી રશિયાએ આ ક્રુઝ મિસાઇલનો ૨૩ વખત ઉપયોગ કર્યો છે. ૫ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૫ ના રોજ, ૬૦૦ કિલોમીટર દૂર આવેલા લાપીવકા ગામને નિશાન બનાવીને આ મિસાઇલ લોન્ચ કરવામાં આવી હતી, જેમાં ૪ લોકોના મોત થયા હતા.

મિસાઇલ અંગે અમેરિકા સાથે વિવાદનું કારણ
આ મિસાઇલ એટલી વિવાદાસ્પદ કેમ છે? તેનું મુખ્ય કારણ છે ઇન્ટરમીડિયેટ-રેન્જ ન્યુક્લિયર ફોર્સિસ (INF) સંધિ.

અમેરિકાનો દાવો: અમેરિકા દાવો કરે છે કે ૯M૭૨૯ મિસાઇલની રેન્જ ૨,૫૦૦ કિલોમીટર છે, જે INF સંધિનું ઉલ્લંઘન કરે છે, કારણ કે આ સંધિ ૫૦૦ થી ૫,૫૦૦ કિમીની રેન્જની ગ્રાઉન્ડ-લોન્ચ્ડ ક્રુઝ મિસાઇલ (GLCM) ને પ્રતિબંધિત કરે છે.

રશિયાનો દાવો: રશિયા હંમેશા દાવો કરે છે કે મિસાઇલ માત્ર ૪૮૦ થી ૫૦૦ કિલોમીટરની રેન્જમાં જ પ્રહાર કરી શકે છે.

સંધિનું પતન: આ વિવાદના કારણે જ અમેરિકાએ ૨૦૧૯ માં આ સંધિમાંથી ખસી જવાની જાહેરાત કરી હતી, જેણે શીત યુદ્ધ પછીના શસ્ત્ર નિયંત્રણના માળખાને તોડી નાખ્યું હતું.

યુક્રેન સામે ૬૦૦ કિમી દૂરના લક્ષ્યને નિશાન બનાવવું, રશિયાના ૫૦૦ કિમીની રેન્જના દાવાને ખોટો સાબિત કરે છે અને અમેરિકાના આરોપોને સમર્થન આપે છે.

યુરોપ અને નાટો માટે ચેતવણી?
યુક્રેનનો દાવો છે કે રશિયાએ આ મિસાઇલનો ઉપયોગ યુક્રેન પર દબાણ વધારવા અને યુરોપને ચેતવણી આપવા માટે કર્યો છે. યુદ્ધ નિષ્ણાતો માને છે કે આ મિસાઇલનો ઉપયોગ યુદ્ધને લંબાવવાની રશિયાની તૈયારી અને નાટો તેમજ યુરોપિયન દેશોને ડરાવવાની વ્યૂહરચનાનો એક ભાગ છે.

૯M૭૨૯ મિસાઇલની વિશેષતાઓ
પ્રકાર: ગ્રાઉન્ડ-લોન્ચ્ડ ક્રુઝ મિસાઇલ (GLCM).
લંબાઈ/વ્યાસ: ૬ થી ૮ મીટર લંબાઈ, ૦.૫૧૪ મીટર વ્યાસ.
વૉરહેડ: ૫૦૦ કિલોગ્રામનું પરંપરાગત અથવા પરમાણુ હથિયાર વહન કરવા સક્ષમ.
મુશ્કેલ લક્ષ્ય: તે ૫૦ મીટરની ઊંચાઈ સુધી ઉડી શકે છે, જેના કારણે તેને રડાર દ્વારા અટકાવવાનું ખૂબ જ મુશ્કેલ છે.
માર્ગદર્શન: INS (ઇનર્શિયલ નેવિગેશન), GPS/GLONASS, અને ડિજિટલ સીન મેપિંગ (DSMCM) સિસ્ટમથી સજ્જ છે.
લોન્ચર: ૯K૭૨૦ ઇસ્કંદર ટેલ (TEL) લોન્ચરથી એકસાથે ચાર મિસાઇલો છોડી શકાય છે.

આ મિસાઇલના ઉપયોગથી પ્રાદેશિક સુરક્ષાને લઈને ચિંતા વધી છે, અને યુએસ પ્રમુખ ટ્રમ્પે પરમાણુ પરીક્ષણો ફરી શરૂ કરવાના આદેશ આપીને રશિયા સહિતના તમામ દેશો સમક્ષ પોતાની તાકાતનું પ્રદર્શન કર્યું છે.