નવી દિલ્હી : ભારતનું IT સ્વપ્ન એક વળાંક પર છે. લગભગ ત્રણ દાયકાથી ભારતનું ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી (IT) ક્ષેત્ર આર્થિક પરિવર્તનનું પ્રતીક રહ્યું છે, પરંતુ હવે આ સ્વપ્ન ચકનાચૂર થઈ રહ્યું છે. IT ક્ષેત્ર (GDPમાં 7% યોગદાન સાથે) ગહન માળખાકીય પરિવર્તનમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે, જેનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ TCS દ્વારા એક જ ક્વાર્ટરમાં કરાયેલી 20,000 નોકરીઓની છટણી છે.

આ લેખમાં લોકસભા સાંસદ અને સંસદીય સ્થાયી સમિતિના અધ્યક્ષ શશિ થરૂરએ દલીલ કરી છે કે આ માત્ર એક આર્થિક મંદી નથી, પરંતુ ટેકનોલોજીકલ પરિવર્તન છે, જે ભારતીય IT ઉદ્યોગને પુનઃશોધ માટે મજબૂર કરી રહ્યું છે.

છટણીનું મોજું અને ગહન પરિવર્તન
થરૂરના જણાવ્યા મુજબ, ભારતીય IT ક્ષેત્ર તૂટી રહ્યું નથી, પરંતુ તે "ગહન પરિવર્તન" માંથી પસાર થઈ રહ્યું છે:

• મોટા પાયે ઘટાડો: TCS એ તેના કાર્યબળમાં 3.2% ઘટાડો કર્યો છે, જે મુખ્યત્વે મધ્યમ અને વરિષ્ઠ સ્તરની ભૂમિકાઓને લક્ષ્ય બનાવે છે.

• ગ્લોબલ ટ્રેન્ડ: યુ.એસ.માં પણ એમેઝોન 14,000 અને મેટા 8,000 કર્મચારીઓનો ઘટાડો કરી રહ્યું છે.

• 'શાંત છટણી' (Quiet Layoffs): ઉદ્યોગમાં મોટા પાયે છટણીને બદલે, પ્રદર્શન-સંબંધિત એક્ઝિટ, સ્વૈચ્છિક રાજીનામા અને વિલંબિત પ્રમોશન દ્વારા શાંતિથી કાર્યબળ ઘટાડવામાં આવી રહ્યું છે.

IT ક્ષેત્રના પરિવર્તનના મુખ્ય કારણો

આ પરિવર્તનના મુખ્ય કારણો આ મુજબ છે:

1. AI-સંચાલિત ઓટોમેશન: OpenAI અને Anthropic જેવા મોડેલો સાથે Agentic AI (સ્વાયત્ત સિસ્ટમો) નો ઉદય થઈ રહ્યો છે. રિપોર્ટિંગ, સંકલન અને મૂળભૂત કોડિંગ જેવા નિયમિત કાર્યો હવે અલ્ગોરિધમ્સ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે, જેનાથી વિકાસકર્તાની ઉત્પાદકતા સુધરે છે.

2. સખત ઇમિગ્રેશન નીતિઓ: H-1B વિઝા ફીમાં વધારો થતાં ભારતીય કંપનીઓને યુએસમાં નીચા કે મધ્યમ સ્તરના વ્યાવસાયિકોને તૈનાત કરવાનું ખર્ચાળ બની ગયું છે.

3. ક્લાયન્ટ બજેટમાં કડકાઈ: યુએસ અને યુરોપમાં આર્થિક અનિશ્ચિતતાને કારણે IT ખર્ચમાં ઘટાડો થયો છે. ગ્રાહકો હવે વધારે લોકો નહીં, પણ ઓછા લોકો જે વધુ કરી શકે છે, તેમની માંગ કરી રહ્યા છે.

'એસેમ્બલી લાઇન'નો અંત
થરૂર ભારપૂર્વક જણાવે છે કે હજારો એન્જિનિયરોને તાલીમ આપીને વૈશ્વિક ગ્રાહકોને સેવા આપવાનું 'ડિજિટલ એસેમ્બલી લાઇન' મોડેલ હવે જૂનું થઈ ગયું છે.

• કૌશલ્યનો મેળ ખાતો નથી: ઘણા મધ્યમ-કારકિર્દી વ્યાવસાયિકો પાસે હવે ક્લાઉડ-નેટિવ આર્કિટેક્ચર, સાયબર સુરક્ષા અથવા જનરેટિવ AI એકીકરણ જેવી જરૂરી વિશિષ્ટ કુશળતા નથી.

• લેગસી કુશળતાનું અવમૂલ્યન: SAP ECC અથવા મેઇનફ્રેમ્સ જેવી જૂની કુશળતા ઓછી સુસંગત બની રહી છે.

ભવિષ્ય માટેની ભલામણો
જો ભારત તેની IT ધાર જાળવી રાખવા માંગે છે, તો થરૂર બહુવિધ મોરચે કાર્યવાહી કરવાની ભલામણ કરે છે:

1. ફરજિયાત વળતર પેકેજ: સરકારે મોટા પાયે છટણીમાં સામેલ IT કંપનીઓને ફરજિયાત 6-9 મહિનાનો પગાર પ્રદાન કરવાનું વિચારવું જોઈએ.

2. મોટા પાયે AI અપસ્કિલિંગ: TCS દ્વારા 550,000 થી વધુ કર્મચારીઓને અપસ્કિલિંગનું ઉદાહરણ ધોરણ બનવું જોઈએ.

3. તાત્કાલિક અભ્યાસક્રમ સુધારા: એન્જિનિયરિંગ કોલેજોએ રોટ કોડિંગથી આગળ વધીને મશીન લર્નિંગ, AI નીતિશાસ્ત્ર અને ઉત્પાદન વિચારસરણી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ.

4. પ્રોડક્ટ ઇકોસિસ્ટમ: ભારતનું ટેક ભવિષ્ય ફક્ત સેવાઓમાં જ નહીં, પણ ઉત્પાદનોમાં પણ રહેલું છે. સરકારે AI સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ડીપ-ટેક સાહસોને સમર્થન આપવું જોઈએ.

5. સામાજિક સુરક્ષા માળખું: વિસ્થાપિત કામદારો માટે કારકિર્દી સંક્રમણ સહાય, માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંસાધનો અને ફરીથી તાલીમ સબસિડીની જરૂર છે.

લેખક માને છે કે ભારતીય IT વાર્તાનો અંત નથી આવી રહ્યો - તે માનવશક્તિથી માનસિક શક્તિ અને જથ્થાથી ગુણવત્તા તરફ વિકસિત થઈ રહી છે.