સાત ફેરા ન લેવાય તો પણ વિવાહ કાયદેસર ગણાય
હિન્દી લગ્નને લઈ દિલ્હી હાઈકોર્ટે હિન્દુ એક્ટ પર આપ્યો ઐતિહાસિક ફેંસલો : સપ્તપદી ન લેવાથી હિન્દુ રીતિ-રિવાજથી થયેલ લગ્ન અમાન્ય ન ગણાય, કે તે ન તો હિન્દુ વિવાહ એક્ટના દાયરાની બહાર થઈ જાય
નવી દિલ્હી,તા.૦૬: સાત ફેરા વિના હિન્દુ લગ્ન પૂર્ણ થતા નથી. આ સાત ફેરા સાથે જીવનમાં ભક્તિ અને ફરજ પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધતાનું પ્રતીક છે. અગ્નિને સાક્ષી તરીકે રાખીને કન્યા અને વરરાજા તેમના જીવનભર એકબીજાને પ્રેમ, આદર અને વિશ્વાસ કરવા માટે સાત પ્રતિજ્ઞાઓ લે છે. આ પ્રતિજ્ઞાઓ સંબંધની પવિત્રતા અને સાત જીવનકાળ માટે અતૂટ બંધનનું પ્રતીક છે. પરંતુ જ્યારે છોકરો અને છોકરી સાત ફેરા વિના લગ્ન કરે છે ત્યારે શું થાય છે? શું આ લગ્ન અમાન્ય રહેશે? શું લગ્ન માટે સાત પ્રતિજ્ઞાઓ લેવી ફરજિયાત છે? શું આ લગ્ન કાયદેસર ગણાશે? હકીકતમાં, દિલ્હી હાઈકોર્ટે સમાન લગ્ન કેસમાં ચુકાદો આપ્યો છે.
દિલ્હી હાઈકોર્ટે પોતાના ઐતિહાસિક ચુકાદામાં જણાવ્યું હતું કે સપ્તપદી (અગ્નિની આસપાસ સાત ફેરા) ની ગેરહાજરી હિન્દુ રિવાજો અનુસાર કરવામાં આવેલા લગ્નને અમાન્ય કરતી નથી, ન તો તે હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ (HMA) ના અવકાશની બહાર આવતી નથી. મંગળવારે ન્યાયાધીશ અનિલ ક્ષેત્રપાલ અને હરીશ વૈદ્યનાથન શંકરની બેન્ચે પતિની અરજી ફગાવી દેતા ફેમિલી કોર્ટના આદેશને સમર્થન આપ્યું હતું, જેમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી કે તેમના લગ્ન લંબાડા (બંજારા) જાતિની પરંપરાઓ અનુસાર કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં સપ્તપદી સમારોહનો સમાવેશ થતો ન હતો, અને તેથી, HMA લાગુ પડતો નથી.
દિલ્હી હાઈકોર્ટે હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ (HMA) હેઠળ સપ્તપદી વિધિ અંગે એક મહત્વપૂર્ણ અને દૂરગામી ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે હિન્દુ લગ્નમાં સપ્તપદી વિધિ (સાત ફેરા) પૂર્ણ ન થાય તો પણ લગ્ન અમાન્ય રહેશે નહીં. એ નોંધવું જોઈએ કે હિન્દુ લગ્નમાં સાત ફેરા સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિધિ માનવામાં આવે છે, પરંતુ કોર્ટે જણાવ્યું છે કે જો આ વિધિ કોઈપણ કારણોસર પૂર્ણ ન થાય તો પણ હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ હેઠળ લગ્ન માન્ય માનવામાં આવશે.
કોર્ટે મહિલાના દલીલને
મંજૂરી આપી
બાર એન્ડ બેન્ચના અહેવાલ મુજબ, આ ચુકાદો દિલ્હી હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશ અનિલ ક્ષેત્રપાલ અને ન્યાયાધીશ હરીશ વૈદ્યનાથન શંકરની બેન્ચ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો. આ કેસમાં, એક પુરુષે તેની પત્નીની છૂટાછેડા અરજીને ફગાવી દેવા માટે દલીલ કરી હતી, દલીલ કરી હતી કે તેઓ અનુસૂચિત જનજાતિ (બંજારા સમુદાય - લંબાડા) ના હોવાથી, હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ (HMA) ની જોગવાઈઓ તેમના કેસમાં લાગુ પડતી નથી. જોકે, કોર્ટે આ વાંધો ફગાવી દીધો હતો.
બંજારાઓ હિન્દુ પ્રણાલી અપનાવી ચૂક્યા છે
કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે બંજાર સમુદાય હવે મોટાભાગે હિન્દુ બની ગયો છે, અને હિન્દુ વિધિઓ સાથે સંપન્ન થયેલા બંજાર લગ્ન હિન્દુ લગ્ન કાયદાના દાયરામાં આવે છે. આના આધારે, હાઇકોર્ટે ૨૦૨૪ના ફેમિલી કોર્ટના આદેશને સમર્થન આપ્યું હતું કે બંજાર મહિલા દ્વારા દાખલ કરાયેલ છૂટાછેડાની અરજી હિન્દુ લગ્ન કાયદા હેઠળ જાળવી શકાય છે. મહિલાના વિશિષ્ટ સાહિત્ય અને નૃવંશશાષીય અભ્યાસોના સંદર્ભોના આધારે, દિલ્હી હાઇકોર્ટે જણાવ્યું હતું કે જ્યારે બંજાર સમુદાય ઐતિહાસિક રીતે અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) છે, ત્યારે તેણે ધીમે ધીમે હિન્દુ રિવાજો અપનાવ્યા છે. હિન્દુ વિધિઓને સમુદાયના લગ્ન સમારોહમાં સામેલ કરવામાં આવી છે, અને હકીકત એ છે કે લંબડા હિન્દુ પ્રણાલીનો ભાગ બની ગયા છે.
સપ્તપદી દલીલ પણ નિષ્ફળ ગઈ
આ જ કેસમાં HT રિપોર્ટ મુજબ, દંપતીએ ૧૯૯૮ માં લગ્ન કર્યા હતા અને તેમને એક બાળક છે. પતિએ હાઈકોર્ટમાં એવી પણ દલીલ કરી હતી કે તેમના લગ્ન લંબાડા પરંપરા અનુસાર થયા હતા, જેમાં સપ્તપદી (સાત ફેરા) વિધિ પૂર્ણ થઈ ન હતી, અને તેથી હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ લાગુ પડતો નથી. જોકે, કોર્ટે આ દલીલને પણ ફગાવી દીધી હતી.
હમ તેરે સાત ફેરા વિના પણ
અગાઉ, ફેમિલી કોર્ટે પણ આ દલીલોને ફગાવી દીધી હતી, અને હવે દિલ્હી હાઈકોર્ટે પણ અરજીને ફગાવી દીધી છે, જેમાં કહ્યું છે કે, એવું સ્થાપિત કાયદો છે કે કાયદો (હિન્દુ મેરેજ એક્ટ) સપ્તપદીને કાનૂની માન્યતા આપે છે. જોકે, દરેક હિન્દુ લગ્ન માન્ય હોય તે જરૂરી નથી. જો સપ્તપદીનો કોઈ સીધો પુરાવો ન હોય તો પણ લગ્ન માન્ય ગણાશે. આ કિસ્સામાં, મહિલાએ સપ્તપદી સહિત તમામ હિન્દુ લગ્ન વિધિઓ પૂર્ણ કરવાનો દાવો કર્યો હતો, પરંતુ પતિએ આગ્રહ કર્યો હતો કે સપ્તપદી વિધિ પૂર્ણ થઈ નથી અને તેનો કોઈ પુરાવો નથી.
(9:48 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
