નવી દિલ્હી: મહારાષ્ટ્રમાં એક બળાત્કાર પીડિતાનું તેના વળતરની સંપૂર્ણ રકમની રાહ જોયા બાદ થયેલા કરુણ મૃત્યુએ સુપ્રીમ કોર્ટ (SC) ને દેશની પીડિત વળતર પ્રણાલીમાં રહેલી ગંભીર ખામીઓ પર ચેતવણી આપવા મજબૂર કરી દીધા છે.

ન્યાયાધીશ બી.વી. નાગરથ્ના અને આર. મહાદેવનની બેન્ચે અવલોકન કર્યું કે વળતર ચૂકવવામાં એક મોટો અવરોધ એ છે કે:
"ખાસ અદાલતો/સત્ર અદાલતો દ્વારા ગુનાના પીડિતોને વળતર ચૂકવવા માટે કોઈ નિર્દેશ આપવામાં આવતો નથી. પરિણામે, પીડિતોએ જાતે જ આવા વળતરની માંગ કરવી પડે છે, અને આ અંગે જાગૃતિનો પણ અભાવ છે."

કરુણ કેસનો ઉલ્લેખ: આ આદેશ એડવોકેટ જ્યોતિ પ્રવીણ ખાંડપાસોલે દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજીના સંદર્ભમાં આવ્યો છે. અરજીમાં મહારાષ્ટ્રના અમરાવતી જિલ્લાના ખડકા ગામની 25 વર્ષીય બળાત્કાર પીડિતાના દુ:ખદ કિસ્સાનો ઉલ્લેખ કરાયો હતો. ગુનેગાર દોષિત ઠર્યા હોવા છતાં, પીડિતાને વળતર ચૂકવાયું ન હતું. તેની માતા (એકમાત્ર સંભાળ રાખનાર) મે 2024 માં મૃત્યુ પામી, અને પીડિતા પોતે ઓગસ્ટ 2025 માં મૃત્યુ પામી. તેના મૃત્યુ સમયે, તેને વળતરની માત્ર આંશિક રકમ જ મળી હતી, જે તેના પુનર્વસન માટે પૂરતી ન હતી.

SCનો કડક આદેશ: ફોજદારી ન્યાયમાં પીડિતોના પુનર્વસન માટે વળતરને મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાવતા, સુપ્રીમ કોર્ટે હવે કલમ 396 (અગાઉ 357A) હેઠળ તમામ સત્રો અને વિશેષ અદાલતોને આદેશ આપ્યો છે કે:

1. યોગ્ય કેસોમાં પીડિતને વળતર ચૂકવવા અંગે યોગ્ય નિર્દેશો પસાર કરવામાં આવે.

2. કોર્ટના આ આદેશને તમામ રાજ્ય હાઈકોર્ટને મોકલીને ખાસ અને સત્ર ન્યાયાધીશો સુધી પહોંચાડવો.

3. આદેશની નકલ રાજ્ય ન્યાયિક એકેડેમીઓને તેમના તાલીમ મોડ્યુલમાં જાગૃતિ ફેલાવવા માટે મોકલવી.

સુપ્રીમ કોર્ટની આ દખલગીરી ન્યાય પ્રણાલીમાં પીડિતોના અધિકારોને મજબૂત કરવા માટે એક સીમાચિહ્નરૂપ પગલું છે.