નવી દિલ્હી: સ્કાયમેટ વેધરના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ મહેશ પલાવત સાથેની ખાસ વાતચીતમાં સામે આવ્યું કે ગુજરાતમાં આ વર્ષે કડકડતી ઠંડીનો સમયગાળો ઘટીને માત્ર ૩૦ દિવસનો થઈ જશે.

 * સામાન્ય રીતે ઓક્ટોબર-નવેમ્બરની શરૂઆતથી શિયાળો બેસી જતો, પરંતુ આ વર્ષે ૨૦ દિવસનો વિલંબ થયો છે.

 * અગાઉ ૯૦ દિવસ સુધી અનુભવાતી તીવ્ર ઠંડી હવે માત્ર મધ્ય ડિસેમ્બરથી જાન્યુઆરીના પ્રથમ સપ્તાહ સુધી એટલે કે ૩૦ દિવસ માટે જ રહેશે તેમ પલાવત કહે છે.

 * અરબી સમુદ્રમાં નીચા દબાણનું વધતું નિર્માણ, અકાળે વરસાદ અને ગ્લોબલ વોર્મિંગના કારણે શિયાળાની મોસમ ટૂંકાઈ છે.

 * હાલમાં જ આવેલ બે ચક્રવાતની અસરને કારણે ચોમાસા જેવો માહોલ સર્જાયો હતો, જેનાથી શિયાળાની શરૂઆતમાં અસર થઈ.

 * કચ્છ-સૌરાષ્ટ્ર કરતાં ગુજરાતના અન્ય ભાગોમાં વધુ ઠંડી રહેશે, જોકે નલિયા જેવા સ્થળોએ તાપમાનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળશે.

 * વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સને કારણે થયેલા કમોસમી વરસાદથી ખેડૂતોને મગફળી અને ડુંગળીના પાકમાં ભારે નુકસાન થયું છે.

 * * કચ્છ કરતાં વધુ ઠંડી: હવામાનના પૂર્વાનુમાન મુજબ, સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ પ્રદેશ કરતાં ગુજરાતના અન્ય ભાગોમાં ઠંડીનું પ્રમાણ વધારે રહેવાની શક્યતા છે. નલિયામાં તાપમાનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળી શકે છે.

 * ગુજરાતમાં શિયાળાની મોસમમાં આશ્ચર્યજનક ફેરફારો જોવા મળી રહ્યા છે. હવામાન નિષ્ણાતોએ આ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે અને ક્લાઇમેટ ચેન્જને મુખ્ય પરિબળ ગણાવ્યું છે.

 * તાપમાનમાં વધારો: મધ્ય જાન્યુઆરીથી તાપમાનમાં વધારો થતો જોવા મળશે. આ પરિસ્થિતિમાં શિયાળો મોડો શરૂ થાય છે અને વહેલો પૂરો થાય છે. 

 

*ગુજરાતમાં ટૂંકા શિયાળાનો વિશેષ અહેવાલ*

ગુજરાતમાં આ વર્ષે ઠંડીની મોસમનું સ્વરૂપ બદલાયું છે. હવામાન નિષ્ણાતોના મતે, ગ્લોબલ વોર્મિંગ, અરેબિયન સી (અરબી સમુદ્ર) પર વધતું નીચા દબાણ અને કમોસમી વરસાદના કારણે શિયાળાનો સમયગાળો ટૂંકાઈ ગયો છે. સ્કાયમેટ વેધરના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ મહેશ પલાવત સાથેની અંગ્રેજી અખબારની ખાસ વાતચીતમાં આ અંગે મહત્ત્વની વિગતો જાણવા મળી છે.

 

*ઠંડીની અવધિમાં મોટો ઘટાડો*

સામાન્ય રીતે ગુજરાતમાં ઓક્ટોબર-નવેમ્બરની શરૂઆતથી જ ઠંડીની અનુભૂતિ થવા લાગતી અને તે જાન્યુઆરીના અંત સુધી એટલે કે લગભગ ૯૦ દિવસ સુધી રહેતી. પરંતુ આ વર્ષે ગંભીર ઠંડીનો સમયગાળો ઘટીને માત્ર ૩૦ દિવસનો થઈ ગયો છે.

 *શિયાળો મોડો*: મહેશ પલાવતના જણાવ્યા અનુસાર, ઉત્તર ભારતમાં પણ ૫ નવેમ્બરથી ઠંડીની યુનિફોર્મ શરૂ થઈ જતી, પણ આ વખતે શિયાળો ૨૦ દિવસ મોડો પડ્યો છે.

 *હવે ક્યારે ઠંડી*? તીવ્ર ઠંડીનો સમયગાળો હવે માત્ર મધ્ય ડિસેમ્બરથી જાન્યુઆરીના પ્રથમ સપ્તાહ સુધી જ રહેશે. નવેમ્બરના અંત સુધીમાં કડકડતી ઠંડી બેસી જવાની શક્યતા છે.

 

*હવામાનમાં આવેલા મોટા ફેરફારો*

તાજેતરમાં ગુજરાતનું હવામાન એવું હતું કે લોકોને ઘરની બહાર નીકળતી વખતે રેઈનકોટ પહેરવો કે સ્વેટર, તેની મૂંઝવણ થતી હતી.

 *કમોસમી વરસાદ*: દિવાળી પછી કમોસમી વરસાદે પ્રવેશ કર્યો, જેનાથી શિયાળાની મોસમ અસરગ્રસ્ત થઈ. આ કમોસમી વરસાદનું કારણ વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ છે, જેણે ગુજરાત અને રાજસ્થાનના કેટલાક વિસ્તારોમાં પાકને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. ખેડૂતોએ મગફળી અને ડુંગળીના પાકમાં મોટું નુકસાન વેઠ્યું છે.

 

 *બીજો ઉનાળો:* સામાન્ય રીતે ઓક્ટોબરમાં (ભાદરવામાં) ગુજરાતમાં ખૂબ જ ઊંચું તાપમાન રહે છે, જેને હવામાનની દૃષ્ટિએ 'બીજો ઉનાળો:*' કહેવામાં આવે છે. જો કે આ વખતે પહાડોમાં ૬ ઓક્ટોબરથી જ બરફવર્ષા શરૂ થઈ ગઈ, જેની અસર મધ્ય ભારત અને ગુજરાત સુધી પણ જોવા મળી.

 

*પ્રાદેશિક ઠંડીનો અંદાજ*

ગુજરાતમાં મુખ્યત્વે બે પ્રદેશો છે - સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ અને ગુજરાત પ્રદેશ.

 *કચ્છ-સૌરાષ્ટ્ર:* અપેક્ષા કરતા ઓછી ઠંડી રહેશે.

 *ગુજરાત પ્રદેશ:* આ વિસ્તારમાં ઠંડીનું પ્રમાણ વધુ જોવા મળશે.

 *નલિયા:* નલિયા એક એવું સ્થળ છે જ્યાં તાપમાનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળશે.

 

*છેલ્લા 4-5 વર્ષમાં ગ્લોબલ વોર્મિંગની અસર*

 

છેલ્લા ૫ વર્ષમાં શિયાળાની મોસમમાં જે ફેરફારો જોવા મળ્યા છે, તે પૂર્વ-ઔદ્યોગિક યુગથી તાપમાન અને ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં સતત વધારો દર્શાવે છે.

 * વૈશ્વિક સ્તરે, ૧૯૭૫ થી તાપમાન ખૂબ ઝડપથી વધી રહ્યું છે.

 * છેલ્લા ૪- ૫ વર્ષની વાત કરીએ તો, ભારત અને ગુજરાતના તાપમાનમાં સતત વધારો થયો છે.

 * જોકે, ગુજરાતના બધા વિસ્તારોમાં તાપમાન વધ્યું નથી; કેટલાક વિસ્તારોમાં ક્યારેક ઠંડી પડે છે અને કેટલાકમાં ગરમી વધુ હોય છે.

 

 * ઠંડીની શરૂઆત મોડી: ઉત્તર ભારતમાં પણ ૫ નવેમ્બરથી શિયાળુ યુનિફોર્મ પહેરવાની શરૂઆત થઈ જતી, પરંતુ આ વખતે તેમાં પણ ૨૦ દિવસનો વિલંબ થયો છે. ગુજરાતમાં પણ ઓક્ટોબરના છેલ્લા અઠવાડિયા અને નવેમ્બરની શરૂઆતની ઠંડી અનુભવાઈ નથી.

 

તાજેતરના હવામાનના વલણો દર્શાવે છે કે બે મુખ્ય પરિબળોએ શિયાળાની ઋતુને પ્રભાવિત કરી છે:

 

 * કમોસમી વરસાદ અને ચક્રવાત: નવરાત્રીના થોડા સમય પછી સામાન્ય રીતે શિયાળો શરૂ થઈ જાય છે. દિવાળી આસપાસ હળવી ઠંડી અનુભવાય છે, પરંતુ તાજેતરના વર્ષોમાં આ પેટર્ન બદલાઈ ગઈ છે. ચોમાસું સમાપ્ત થયા પછી ગરમી અને પછી દિવાળી પછી કમોસમી વરસાદ જોવા મળ્યો. આ ઉપરાંત, બે ચક્રવાત જેવી પરિસ્થિતિઓએ શરૂઆતમાં ગુલાબી ઠંડીનો માહોલ હોવા છતાં, ચોમાસા જેવી સ્થિતિ ઊભી કરી હતી. આ કમોસમી વરસાદને કારણે શિયાળાની મોસમ પર અસર થઈ છે.

 

 * વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ અને અરબી સમુદ્ર: હાલમાં જમ્મુ-કાશ્મીર અને હિમાચલના ઊંચા પર્વતોમાં બરફવર્ષા જોવા મળી છે, જેના કારણે મોડો શિયાળો ફરી શરૂ થયો છે. જોકે આગામી ૧૦ દિવસ સુધી બરફવર્ષાની શક્યતા ઓછી છે. નવેમ્બરના અંત સુધીમાં કડકડતી ઠંડીની અસર જોવા મળી શકે છે, પરંતુ આ સમય દરમિયાન તાપમાનમાં વધઘટ ચાલુ રહેશે. અરબી સમુદ્રમાં નીચા દબાણનું વધતું નિર્માણ પણ આ ફેરફારો માટે જવાબદાર છે.

 

ગ્લોબલ વોર્મિંગની લાંબા ગાળાની અસર

છેલ્લા ૫ વર્ષમાં શિયાળાની મોસમમાં આવેલા ફેરફારો દર્શાવે છે કે પૂર્વ-ઔદ્યોગિક યુગથી તાપમાન અને વૈશ્વિક ગરમીમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે.

 

 * તાપમાનમાં વધારો: અગાઉ, વિશ્વભરમાં દર ૧૦૦ વર્ષે તાપમાનમાં ૦.૭ ડિગ્રીનો વધારો થતો હતો, પરંતુ ૧૯૭૫ થી તે ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહ્યું છે. છેલ્લા ૪- ૫ વર્ષોમાં ભારત અને ગુજરાતના તાપમાનમાં સતત વધારો થયો છે.

 

 * જોકે, નિષ્ણાતોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સમગ્ર ગુજરાતમાં તાપમાન વધ્યું નથી; કેટલાક વિસ્તારોમાં ક્યારેક ઠંડી વધુ પડે છે અને કેટલાક સ્થળોએ ગરમી વધુ હોય છે.

* લા નીનાની અસર ઓછી, હવામાનની આગાહીમાં હવે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સનો ઉપયોગ

 

 * નલિયા યથાવત્: બદલાતી પરિસ્થિતિઓમાં પણ વર્ષોથી ગુજરાતમાં નલિયા સૌથી ઠંડુ સ્થળ બની રહ્યું છે; તેમાં કોઈ મોટો ફેરફાર નથી. અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત, રાજકોટ, સુરેન્દ્રનગર, બોટાદ, સાબરકાંઠા, મહેસાણા અને ઇડરના તાપમાનમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.

 

 * લા નીના નબળું પડ્યું: સોશિયલ મીડિયા પર લા નીનાના કારણે કડકડતી ઠંડી પડવાની વાતો ખોટી છે. ૨૦૨૧ થી ૨૦૨૩ સુધી મજબૂત લા નીના હોવા છતાં વધુ ઠંડી નહોતી. આ વખતે લા નીના સિસ્ટમ્સ નબળી છે અને નવેમ્બરથી જાન્યુઆરી સુધી રહીને તટસ્થ થઈ જશે.

 

 * એઆઈ - આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ દ્વારા આગાહી: હવામાનની આગાહી માટે હવે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (એઆઈ) નો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. આ વૈશ્વિક મોડેલો સાથે સ્થાનિક ડેટાનું વિશ્લેષણ કરીને સારા પરિણામો આપે છે.

 

 * અરબી સમુદ્રમાં બદલાવ: પહેલા અરબી સમુદ્રમાં ઓછા ચક્રવાત આવતા હતા (બંગાળની ખાડી સામે ૭:૩ નો ગુણોત્તર હતો), પરંતુ હવે અરબી સમુદ્રમાં નીચા દબાણનું નિર્માણ વધી રહ્યું છે.

 

ગુજરાતના હવામાનમાં આવેલા મોટા ફેરફારો અને નવી આગાહી પદ્ધતિઓ: ગુજરાતમાં શિયાળાની મોસમ તેના પરંપરાગત સમયગાળાથી વિપરીત ટૂંકી અને મોડી શરૂ થઈ રહી છે. હવામાન નિષ્ણાતો આ ફેરફારોને ક્લાઇમેટ ચેન્જની સીધી અસર ગણાવી રહ્યા છે.

 

* ઠંડીના દિવસો ઘટ્યા, લા નીનાની અસર ઓછી: સ્કાયમેટ વેધરના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ મહેશ પલાવતે જણાવ્યું કે, વાતાવરણમાં ફેરફારના કારણે શિયાળાના દિવસો ઘટી રહ્યા છે, તેથી લોકોએ માત્ર ૩૦ દિવસ માટે જ સ્વેટર અને ગરમ કપડાંનો ઉપયોગ કરવો પડે તો નવાઈ નહીં. 

 

 * નબળું લા નીના: સોશિયલ મીડિયા પર લા નીનાની અસરથી આ વર્ષે કડકડતી ઠંડી પડવાની જે વાતો ચાલી રહી છે, તેના પર ધ્યાન ન આપવા મહેશ પલાવતે ચેતવણી આપી છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ૨૦૨૧ થી ૨૦૨૩ સુધી સતત મજબૂત લા નીના હોવા છતાં બહુ ઠંડી પડી નહોતી. વર્તમાન લા નીના સિસ્ટમ્સ ખૂબ જ નબળી છે અને તે નવેમ્બરથી જાન્યુઆરી સુધી રહેશે, ત્યારબાદ તટસ્થ સ્થિતિમાં આવી જશે.

 

 * સૌથી ઠંડુ સ્થળ: વર્ષોથી નલિયા ગુજરાતનું સૌથી ઠંડુ સ્થળ રહ્યું છે, અને બદલાતી પરિસ્થિતિઓમાં પણ આ યાદીમાં કોઈ મોટો ફેરફાર થયો નથી. જોકે, અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત, રાજકોટ, સુરેન્દ્રનગર, બોટાદ, સાબરકાંઠા, મહેસાણા અને ઇડરના તાપમાનમાં ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે.

 

 * તાપમાનમાં વધઘટથી ચેતવણી: તેમણે લોકોને ઓક્ટોબરથી હવામાનમાં થતા અચાનક ફેરફાર અંગે ચેતવ્યા છે. દિવસે ગરમીનો અનુભવ થાય છે, જ્યારે રાત્રે તાપમાન નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં બીમારીનું પ્રમાણ વધે છે, તેથી રાત્રે સૂતી વખતે શરીરને ઢાંકીને રાખવું અને મચ્છર કરડવાથી બચવું જરૂરી છે.

 

અરબી સમુદ્રમાં વધતું નીચું દબાણ અને ખેતીને નુકસાન: ક્લાઇમેટ ચેન્જ સાથે સીધો સંબંધ ન હોવા છતાં, એક દૃશ્યમાન અસર એ છે કે પહેલા અરબી સમુદ્રમાં ખૂબ જ ઓછા દરિયાઈ તોફાનો આવતા હતા, જેનો બંગાળની ખાડી સાથેનો ગુણોત્તર ૭:૩ હતો. હવે અરબી સમુદ્રમાં નીચા દબાણનું નિર્માણ વધી રહ્યું છે, ખાસ કરીને ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બર દરમિયાન. આ સ્થિતિને કારણે તાપમાનમાં ઘટાડો અટકી ગયો હતો.

 

હવામાનની આગાહીમાં આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સનો ઉપયોગ: હવામાનની આગાહી માટે હવે નવી ટેકનોલોજી, ખાસ કરીને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (એઆઈ) નો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

 

 * પદ્ધતિ: પહેલાં આગાહી માટે માત્ર વૈશ્વિક મોડેલોનો ઉપયોગ થતો હતો, જેમાં સ્થાનિક ડેટા ઉમેરીને કમ્પ્યુટરાઇઝ્ડ પરિણામો મેળવવામાં આવતા હતા. હવે એઆઈ નો ઉપયોગ કરવાથી વિશ્લેષણમાં ખૂબ સારા અને સચોટ પરિણામો મળી રહ્યા છે.