નવી દિલ્હી : વૈશ્વિક સ્તરે માનસિક સ્વાસ્થ્ય એક ગંભીર પડકાર બની રહ્યું છે, ત્યારે ભારતે આ ક્ષેત્રે ટેલિ-માનસ અને રાષ્ટ્રીય માનસિક સ્વાસ્થ્ય કાર્યક્રમ જેવી પહેલ દ્વારા નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે. નિષ્ણાતોના મતે, માનસિક રીતે સ્વસ્થ સમાજ બનાવવા માટે જાગૃતિ વધારવી અને ડિજિટલ ઉકેલોમાં રોકાણ વધારવું જરૂરી છે.

સમસ્યાનું કદ: રાષ્ટ્રીય માનસિક સ્વાસ્થ્ય સર્વે (2015-16) મુજબ, ભારતમાં લગભગ 10.6 ટકા પુખ્ત વયના લોકો કોઈને કોઈ પ્રકારની માનસિક સ્વાસ્થ્ય વિકૃતિથી પ્રભાવિત છે.

NIMHANS ના 2019 ના અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે પુરુષો (10%) કરતાં સ્ત્રીઓમાં (20%) માનસિક બીમારીઓ વધુ પ્રચલિત છે, ખાસ કરીને હતાશા, ચિંતા અને શારીરિક ફરિયાદો.

સરકારની મુખ્ય પહેલો:
ભારત સરકારે માનસિક સ્વાસ્થ્યને એકંદર સુખાકારીના અભિન્ન ભાગ તરીકે સ્વીકાર્યું છે અને તેને આયુષ્માન ભારત હેઠળ પ્રાથમિક આરોગ્યસંભાળ સેવાઓમાં સામેલ કર્યું છે.

આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિર: દેશભરના 1.75 લાખથી વધુ પેટા-આરોગ્ય કેન્દ્રો અને પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રોને આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરોમાં અપગ્રેડ કરવામાં આવ્યા છે, જ્યાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ પણ પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે.

વીમા કવચ: આયુષ્માન ભારત પીએમ-જેએવાય યોજના હેઠળ પ્રતિ પરિવાર ₹5 લાખના વાર્ષિક વીમા કવચમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સારવારનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

રાષ્ટ્રીય હેલ્પલાઇન: રોગચાળા દરમિયાન, આરોગ્ય મંત્રાલયે તણાવ અને ચિંતાથી પીડાતા લોકોને તાત્કાલિક સલાહ આપવા માટે 24x7 રાષ્ટ્રીય હેલ્પલાઇન (080-4611 0007) પણ શરૂ કરી હતી.

ભારત માનસિક સ્વાસ્થ્યની સંભાળને તળિયાના સ્તર સુધી પહોંચાડવા માટે પ્રયત્નશીલ છે.