નવી દિલ્‍હી,તા.૧૨: ભારત છેલ્‍લા ત્રણ દાયકામાં આબોહવા આપત્તિઓથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત દસ દેશોમાંનો એક છે. પર્યાવરણીય થિક ટેન્‍ક જર્મનવોચના નવા અહેવાલ, ક્‍લાઇમેટ રિસ્‍ક ઇન્‍ડેક્‍સ (CRI) ૨૦૨૬ અનુસાર, ૧૯૯૫ અને ૨૦૨૪ વચ્‍ચે, ભારતમાં આત્‍યંતિક હવામાન ઘટનાઓ લગભગ ૪૩૦ વખત બની છે, જેમાં ૮૦,૦૦૦ થી વધુ લોકો માર્યા ગયા છે અને ૧.૩ અબજથી વધુ લોકોને અસર થઈ છે.

આપત્તિઓથી ભારતને આશરે ૧૪ લાખ કરોડ (આશરે રૂ.૧૪ લાખ કરોડ)નું નુકસાન થયું છે.

આ આફતોએ ભારતને આશરે ૧૭૦ બિલિયન (આશરે રૂ.૧૪ લાખ કરોડ)નું આર્થિક નુકસાન પહોંચાડ્‍યું છે. મંગળવારે બ્રાઝિલના બેલેમમાં આયોજિત COP30 પરિષદમાં બહાર પાડવામાં આવેલા અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ભારતમાં પૂર, ચક્રવાત, દુષ્‍કાળ અને ભારે ગરમીની વધતી સંખ્‍યા આબોહવા પરિવર્તનની ગંભીર અસર પર ભાર મૂકે છે.

સતત આફતો, વિકાસ લાભોમાં ઘટાડો

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ભારતની પરિસ્‍થિતિ સતત જોખમી છે, એટલે કે આ ઘટનાઓ હવે એકલી નથી પરંતુ વારંવાર આવી રહી છે. આ વિકાસ સિદ્ધિઓને અસર કરી રહી છે અને લાખો લોકોની આજીવિકાને જોખમમાં મૂકી રહી છે. ભારતની મોટી વસ્‍તી અને ચોમાસાની પેટર્ન પર નિર્ભરતા તેને ખાસ કરીને સંવેદનશીલ બનાવે છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે લાખો લોકો દર વર્ષે કોઈને કોઈ સ્‍વરૂપની ભારે હવામાન ઘટનાઓથી પ્રભાવિત થાય છે.

૨૦૨૪ માં, ભારે ચોમાસાના વરસાદ અને અચાનક પૂરથી માત્ર ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને ત્રિપુરામાં લગભગ ૮ મિલિયન લોકોને અસર થઈ હતી. ગયા વર્ષે, પૂર અને વાવાઝોડાએ વિશ્વભરમાં સૌથી વધુ નુકસાન પહોંચાડ્‍યું હતું, જેના કારણે વૈશ્વિક સ્‍તરે અબજો ડોલરનું નુકસાન થયું હતું.

ભારતની આપત્તિઓની લાંબી યાદી

આ અહેવાલમાં ભારતમાં થયેલી અનેક વિનાશક ઘટનાઓનો ઉલ્‍લેખ કરવામાં આવ્‍યો છે, જેમાં ૧૯૯૮નું ગુજરાત ચક્રવાત, ૧૯૯૯નું ઓડિશા સુપર સાયક્‍લોન, ૨૦૧૩નું ઉત્તરાખંડ પૂર અને તાજેતરના ઘાતક ગરમીના મોજાનો સમાવેશ થાય છે. આ બધી ઘટનાઓએ ભારતનું આબોહવા જોખમ રેન્‍કિંગ ઊંચું કર્યું છે.

આબોહવા આપત્તિઓની વૈશ્વિક સ્‍થિતિ

૧૯૯૫ અને ૨૦૨૪ની વચ્‍ચે, વિશ્વભરમાં ૯,૭૦૦ થી વધુ હવામાન સંબંધિત ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી, જેમાં ૮.૩ લાખથી વધુ લોકો માર્યા ગયા હતા અને ૫.૭ અબજ લોકોને અસર થઈ હતી. કુલ આર્થિક નુકસાન $૪.૫ ટ્રિલિયનથી વધુ હોવાનો અંદાજ છે.

આબોહવા આપત્તિઓથી પ્રભાવિત ટોચના ૧૦ દેશો

ડોમિનિકા યાદીમાં ટોચ પર છે, ત્‍યારબાદ મ્‍યાનમાર, હોન્‍ડુરાસ, લિબિયા, હૈતી, ગ્રેનાડા, ફિલિપાઇન્‍સ, નિકારાગુઆ, ભારત અને બહામાસ આવે છે.

ગરીબ દેશો સૌથી વધુ અસરગ્રસ્‍ત

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે વિકાસશીલ દેશો હજુ પણ આબોહવા આપત્તિઓથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત છે કારણ કે તેમની પાસે અનુકૂલન અને પુનર્વસન માટે મર્યાદિત સંસાધનો છે. જર્મનવોચે જણાવ્‍યું હતું કે ૨૦૨૪ માં અલ નીનો ઘટનાએ હવામાનને વધુ ખરાબ કર્યું હતું, પરંતુ વાસ્‍તવિક ગુનેગાર માનવજાત આબોહવા પરિવર્તન હતું, જેણે ગરમીના મોજા, તોફાન અને પૂરની તીવ્રતામાં વધારો કર્યો હતો.

આપત્તિઓ નવી સામાન્‍ય બની ગઈ છે

રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે આ વારંવાર થતી આફતો 'નવી સામાન્‍ય' બની રહી છે. આ ગરીબ અને વિકાસશીલ દેશોની આર્થિક સ્‍થિતિને નબળી બનાવી રહી છે અને ગરીબી વધારવાનો ભય છે.

વૈશ્વિક નેતાઓને અપીલ

જર્મનવોચે જણાવ્‍યું હતું કે આ અહેવાલ COP30 માં હાજરી આપતા વૈશ્વિક નેતાઓને આબોહવા નાણાકીય અંતરને દૂર કરવા અને ઉત્‍સર્જન ઘટાડવાના પ્રયાસોને વેગ આપવા માટે એક યાદ અપાવે છે. ભારત જેવા દેશો માટે, અહેવાલ આબોહવા અનુકૂલન યોજનાઓ, પ્રારંભિક ચેતવણી પ્રણાલીઓ અને સંવેદનશીલ સમુદાયોનું રક્ષણ કરવાને પ્રાથમિકતા આપવાની ભલામણ કરે છે.