નવી દિલ્‍હી, તા.૧૨: આજના સમયમાં જ્‍યારે લગભગ બધું જ ડિજિટલ પેમેન્‍ટ દ્વારા થઈ રહ્યું છે ત્‍યારે પણ ઘણા લોકો રોકડ વ્‍યવહારો કરે છે પછી ભલે તે ઘરના ખર્ચ માટે હોય, ભેટ આપવા માટે હોય કે વ્‍યવસાયિક હેતુ માટે હોય. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આવકવેરા વિભાગે દૈનિક રોકડ વ્‍યવહાર મર્યાદા નક્કી કરી છે? આ મર્યાદા ઓળંગવાથી ટેક્‍સ નોટિસ અને ભારે દંડ થઈ શકે છે.

ભારત સરકાર અને આવકવેરા વિભાગ હવે રોકડ વ્‍યવહારોનું કડક નિરીક્ષણ કરી રહ્યા છે. આનો હેતુ કાળા નાણાં અને કરચોરીને રોકવાનો છે. કેટલીકવાર, લોકો જાણ્‍યા વિના મોટી રકમ રોકડ ઉપાડે છે અથવા જમા કરે છે, જે કર નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરી શકે છે. તેથી, દરરોજ રોકડ વ્‍યવહારો માટેની કાનૂની મર્યાદા સમજવી મહત્‍વપૂર્ણ છે.

આવકવેરા કાયદાની કલમ ૨૬૯ST મુજબ, વ્‍યક્‍તિ દરરોજ ફક્‍ત રૂ.૨ લાખ સુધીના રોકડ વ્‍યવહારો કરી શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે જો તમે એક જ દિવસમાં એક જ વ્‍યક્‍તિને રૂ.૨ લાખથી વધુ રોકડ આપો છો અથવા પ્રાપ્ત કરો છો, તો તે નિયમોનું સીધું ઉલ્લંઘન માનવામાં આવશે. આ નિયમ તમામ પ્રકારના વ્‍યવહારો પર લાગુ પડે છે, પછી ભલે તે ભેટ હોય, લોન હોય કે વ્‍યવસાયિક ચુકવણી હોય. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે રૂ.૨ લાખ રોકડા આપો છો અથવા મેળવો છો, તો આવકવેરા વિભાગ આનું નિરીક્ષણ કરી શકે છે અને તમને નોટિસ મોકલી શકે છે.

જો તમે આ નિયમનું ઉલ્લંઘન કરો છો, તો આવકવેરા વિભાગ તમને રોકડમાં મળેલી રકમ જેટલો દંડ લાદી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે કોઈ પાસેથી રૂ.૨.૫ લાખ રોકડા લીધા હોય, તો તમને રૂ.૨.૫ લાખનો દંડ થઈ શકે છે. આ દંડ આવકવેરા કાયદાની કલમ ૨૭૧DA હેઠળ લાદવામાં આવ્‍યો છે. આ દંડ પૈસા મેળવનાર વ્‍યક્‍તિને લાગુ પડે છે, પૈસા આપનાર વ્‍યક્‍તિને નહીં.

સરકારે કાળા નાણાં અને કરચોરીને રોકવા માટે આ નિયમ ઘડ્‍યો હતો. મોટી રોકડ રકમ શોધવા મુશ્‍કેલ છે, તેથી સરકારને ટ્રેસેબિલિટી સુનિﾍતિ કરવા માટે તમામ મોટા વ્‍યવહારો બેંક ટ્રાન્‍સફર, ચેક અથવા ડિજિટલ માધ્‍યમો દ્વારા હાથ ધરવા જરૂરી છે. ભલે વ્‍યવહાર વ્‍યક્‍તિગત હોય, જેમ કે કોઈ સંબંધી અથવા મિત્રને પૈસા આપવા જેવા, જો રકમ રૂ.૨ લાખથી વધુ હોય, તો આવકવેરા વિભાગ તપાસ કરી શકે છે.

આવકવેરા વિભાગ હવે AI-આધારિત ડેટા વિશ્‍લેષણ સિસ્‍ટમ દ્વારા તમામ વ્‍યવહારોનું નિરીક્ષણ કરે છે. જો કોઈના બચત ખાતામાં વર્ષમાં રૂ.૧૦ લાખથી વધુ જમા અથવા ઉપાડ થાય છે, અથવા જો પ્રવળત્તિ ચાલુ ખાતામાં રૂ.૫૦ લાખથી વધુ હોય, તો સિસ્‍ટમ ચેતવણી મોકલે છે.

એટલું જ નહીં, જો કોઈ વારંવાર રૂ.૨ લાખથી ઓછી રોકડ એન્‍ટ્રી કરીને મર્યાદા ટાળવાનો પ્રયાસ કરે છે, તો તેને શંકાસ્‍પદ વ્‍યવહાર પણ ગણી શકાય અને તપાસ કરી શકાય.

આવકવેરા વિભાગ ફક્‍ત બેંક રોકડ જમા જ નહીં પરંતુ અન્‍ય ઘણા પ્રકારના રોકડ વ્‍યવહારો પર પણ નજર રાખે છે, જેમ કેઃ જો તમે એક વર્ષમાં રૂ.૧૦ લાખથી વધુ રોકડ જમા કરાવ્‍યું હોય. રૂ.૧ લાખથી વધુનું ક્રેડિટ કાર્ડ બિલ રોકડમાં ચૂકવ્‍યું હોય. રૂ.૩૦ લાખ કે તેથી વધુ કિંમતની મિલકત રોકડમાં ખરીદી કે વેચી હોય. રૂ.૫૦,૦૦૦ થી વધુની ભેટ રોકડમાં મળી હોય. વ્‍યવસાયિક હેતુ માટે ગ્રાહક પાસેથી રૂ.૨ લાખથી વધુ રોકડમાં મળી હોય.

જો તમે આવકવેરા નોટિસથી બચવા માંગતા હો, તો કેટલીક સરળ બાબતો ધ્‍યાનમાં રાખોઃ હંમેશા બધા મોટા વ્‍યવહારો બેંક અથવા ડિજિટલ ચુકવણી દ્વારા કરો. દરેક વ્‍યવહારનો રેકોર્ડ રાખો, જેમ કે બિલ અથવા રસીદો. જો ભેટ અથવા લોન આપવી જરૂરી હોય, તો તે લેખિતમાં કરો.

ડિજિટલ ઇન્‍ડિયાના આ યુગમાં, જ્‍યાં બધું મોબાઇલ દ્વારા થાય છે, મોટી માત્રામાં રોકડ આપવાનું કે મેળવવાનું ટાળવું એ સમજદારીભર્યું છે. આવકવેરા વિભાગ હવે દરેક મોટા રોકડ વ્‍યવહાર પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યું છે. તેથી, નિયમો સમજો, મર્યાદાઓ જાણો અને રોકડ વ્‍યવહારોમાં સાવધાની રાખો. નહિંતર, ભૂલથી પણ વધુ રોકડ ટ્રાન્‍સફર અથવા ટ્રાન્‍સફર કરવાથી નોટિસ અને ભારે દંડ થઈ શકે છે.