મુંબઈ, મહારાષ્ટ્ર: ભારતીય વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં એક મોટી સિદ્ધિ હાંસલ થઈ છે. IIT બોમ્બે ખાતેના P-ક્વેસ્ટ જૂથે દેશનું પ્રથમ સ્વદેશી ક્વોન્ટમ ડાયમંડ માઇક્રોસ્કોપ (QDM) સફળતાપૂર્વક વિકસાવ્યું છે. વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ (DST) ના રાષ્ટ્રીય ક્વોન્ટમ મિશન (NQM) હેઠળ વિકસાવવામાં આવેલી આ ટેકનોલોજી, ગતિશીલ ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઇમેજિંગમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ છે અને ભારતે આ ક્ષેત્રમાં તેનું પ્રથમ પેટન્ટ પણ મેળવ્યું છે.

પ્રો. કસ્તુરી સાહાના નેતૃત્વ હેઠળ વિકસાવવામાં આવેલી આ QDM ટેકનોલોજી, હીરામાં રહેલા નાઇટ્રોજન-વેકેન્સી (NV) કેન્દ્રો પર આધારિત છે. આ NV કેન્દ્રો (નાઇટ્રોજન પરમાણુઓ અને ખાલી જગ્યાઓના સંયોજનથી બનેલા) નેનોસ્કેલ પર ત્રિ-પરિમાણીય ચુંબકીય ક્ષેત્રોની છબી બનાવવા માટેનું એક શક્તિશાળી પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે, જે ઓરડાના તાપમાને પણ તેમની ક્વોન્ટમ સંવેદનશીલતા જાળવી રાખે છે.

આ ઉપકરણમાં સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સના બિન-વિનાશક વિશ્લેષણ માટે નવી શક્યતાઓ ખોલવાની ક્ષમતા છે, કારણ કે તે એન્કેપ્સ્યુલેટેડ ચિપના 3D સ્તરોમાં ચુંબકીય ક્ષેત્રોનું મેપિંગ કરી શકે છે. આ સફળતા ન્યુરોસાયન્સ અને મટિરિયલ્સ સંશોધન જેવા ક્ષેત્રોને પણ પરિવર્તિત કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ ટેકનોલોજીની ઔપચારિક જાહેરાત તાજેતરમાં પૂર્ણ થયેલા ઇમર્જિંગ સાયન્સ, ટેકનોલોજી અને ઇનોવેશન કોન્ક્લેવ (ESTIC 2025) દરમિયાન કરવામાં આવી હતી.