નવી દિલ્‍હી તા.૧૩: જો તમે તમારા મિત્ર, સંબંધી કે બોયફ્રેન્‍ડ સાથે ફોન પર વાત કરી રહ્યા છો, અને બીજો પક્ષ તમારી પરવાનગી વિના વાતચીત રેકોર્ડ કરે છે, તો શું તે ગુનો છે કે નહીં? આ ફોન કોલ તમારી સંમતિ વિના રેકોર્ડ કરવામાં આવ્‍યો હતો. આવી બાબતો વિશે કાયદો શું કહે છે? શું તમે ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો કે નહીં? ચાલો આપણે કાનૂની દ્રષ્ટિકોણથી આને વિગતવાર સમજાવીએ. જ્‍યારે તમે આવી વાતચીતમાં ભાગ લેનારા છો, ત્‍યારે તે નૈતિક રીતે ખોટું છે, પરંતુ તમે સીધા કાયદેસર રીતે કોઈ કાર્યવાહી કરી શકતા નથી, તેમ છતાં તમારી પાસે નોંધપાત્ર અધિકારો છે.

જો તમે વાતચીતમાં સામેલ છો, તો તકનીકી રીતે, રેકોર્ડિગ ગેરકાયદેસર ન ગણી શકાય. જો કે, જો બીજો પક્ષ તમારી પરવાનગી વિના તમને નુકસાન પહોંચાડવા અથવા બદનામ કરવા માટે તેનો ઉપયોગ કરે છે, તો તે ગુનો ગણાશે. આવા કિસ્‍સાઓમાં અદાલતો ઇરાદાને મહત્‍વપૂર્ણ માને છે.

જો તમારી સાથે આવું થાય તો તમારે શું કરવું જોઈએ?

સૌ પ્રથમ, નજીકના સાયબર પોલીસ સ્‍ટેશન અથવા પોલીસ સ્‍ટેશનમાં ફરિયાદ નોંધાવો.

ઉપરાંત, પુરાવા તરીકે કોલ રેકોર્ડિગ, ચેટ્‍સ, સ્‍ક્રીનશોટ વગેરે પ્રદાન કરો. તમે નેશનલ સાયબર ક્રાઇમ પોર્ટલ (www.cybercrime.gov.in) પર ઓનલાઈન ફરિયાદ પણ નોંધાવી શકો છો.

કોલ રેકોર્ડિગ અને ગોપનીયતા ઉલ્‍લંઘન અંગેના નવા કાયદાના વિભાગો (BNS ૨૦૨૩ મુજબ)

૧. IT એક્‍ટ ૨૦૦૦ ની કલમ ૬૬ચ્‍  પરવાનગી વિના કોઈની ખાનગી વાતચીત, ફોટો અથવા વિડિયો રેકોર્ડ કરવા અથવા શેર કરવા પર ત્રણ વર્ષની જેલ અથવા ૨ લાખ રૂપિયા સુધીના દંડની સજા થઈ શકે છે.

૨. મહિલાઓની ગોપનીયતાનું ઉલ્‍લંઘન કરવું:

BNS ની કલમ ૭૭  જો કોઈ વ્‍યક્‍તિ કોઈ મહિલાની ખાનગી પ્રવૃત્તિઓ (જેમ કે કોલ, વીડિયો, ફોટા, વગેરે) તેની પરવાનગી વિના રેકોર્ડ કરે છે, પ્રસારિત કરે છે અથવા શેર કરે છે, તો તે ગુનો છે.

પહેલો ગુનો  ૩ વર્ષ સુધીની કેદ અને દંડ.

પુનરાવર્તિત ગુનો  ૭ વર્ષ સુધીની કેદ અને દંડ.

BNS ની કલમ ૭૯  ષીની નમ્રતાનું અપમાન કરતું કોઈપણ શબ્‍દ, હાવભાવ અથવા કૃત્‍ય ૩ વર્ષ સુધીની કેદ, દંડ અથવા બંને સજાની સજા છે.

૩. બ્‍લેકમેલ, ધમકીઓ અથવા બદનક્ષીના કિસ્‍સાઓમાં:

 ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા (CrPC) ની કલમ ૩૫૧ - કોઈને ડરાવવા, ધમકી આપવા અથવા નુકસાન પહોંચાડવાના ઈરાદાથી રેકોર્ડિગનો ઉપયોગ કરવો એ ગુનો છે. સજાઃ ૨ વર્ષ સુધીની કેદ, અને જો તે કોઈ મહિલા અથવા સંવેદનશીલ જૂથ વિરુદ્ધ હોય, તો ૭ વર્ષ સુધીની કેદ.

ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા (CrPC) ની કલમ ૩૫૬ - કોઈને બદનામ કરતી સામગ્રી (જેમ કે ઑડિઓ, વિડિયો અથવા કોલ રેકોર્ડિગ) શેર કરવા પર ૨ વર્ષ સુધીની કેદ અથવા દંડ થઈ શકે છે.

કોઈપણ સંબંધમાં વિશ્વાસ મહત્‍વપૂર્ણ છે, પરંતુ ટેકનોલોજીના આ યુગમાં, રેકોર્ડ બટન દબાવતા પહેલા કાળજીપૂર્વક વિચારો. તે તમારા માટે કાનૂની જાળ પણ બની શકે છે. ગોપનીયતા ફક્‍ત અધિકાર નથી, પણ જવાબદારી પણ છે.(૩૮.૯)