ચેન્નઈ: ભારતીય સંશોધકોએ જાહેર આરોગ્ય અને ખાદ્ય સુરક્ષાના ક્ષેત્રે એક મોટી સફળતા હાંસલ કરી છે. ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટેકનોલોજી (IIT) મદ્રાસ અને પંજાબ યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિકોએ સંયુક્ત રીતે એક અત્યાધુનિક, પોર્ટેબલ અને ઓટોમેટેડ ઓપ્ટિકલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ વિકસાવ્યું છે, જે પાણી, ખોરાક અને પર્યાવરણમાં રહેલા હાનિકારક જંતુનાશક અવશેષોને તાત્કાલિક શોધી કાઢવા સક્ષમ છે.

આ નવા ઉપકરણને "સ્માર્ટ MDD (મેલાથિઓન ડિટેક્શન ડિવાઇસ)" નામ આપવામાં આવ્યું છે. તે ખાસ કરીને ઓર્ગેનોફોસ્ફેટ જંતુનાશક મેલાથિઓન ની અત્યંત ઓછી સાંદ્રતાને પણ ઓળખી શકે છે. અત્યાર સુધી, આવા ઝેરી અવશેષોને શોધવા માટેની પરંપરાગત પ્રયોગશાળા પદ્ધતિઓ ખૂબ જ જટિલ, ખર્ચાળ અને સમય માંગી લેતી હતી. પરંતુ આ સ્માર્ટ ડિવાઇસ ખેતરમાં, બજારમાં કે કોઈપણ સ્થળે સરળતાથી ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે.

રંગ પરિવર્તનથી થશે જંતુનાશકની ઓળખ: આ ઉપકરણ ગોલ્ડ નેનોપાર્ટિકલ્સ (AuNPs) પર આધારિત કલરિમેટ્રિક (રંગ આધારિત) શોધ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરે છે. જ્યારે જંતુનાશક હાજર હોય છે, ત્યારે રાસાયણિક પ્રક્રિયાના પરિણામે દ્રાવણનો રંગ લાલમાંથી વાદળી થઈ જાય છે. આ રંગ પરિવર્તનને ડિવાઇસની બિલ્ટ-ઇન ઓપ્ટિકલ સિસ્ટમ સચોટ રીતે માપે છે. આ સ્વચાલિત પ્રક્રિયા મેન્યુઅલ ભૂલોને દૂર કરીને ઝડપી અને વિશ્વસનીય પરિણામો આપે છે.

IIT મદ્રાસના પ્રોફેસર સુજાથા નારાયણન ઉન્નીએ જણાવ્યું કે, "આ ટેકનોલોજી ખેડૂતો, ખાદ્ય સુરક્ષા એજન્સીઓ અને પર્યાવરણીય નિયમનકારોને સલામતી ધોરણોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવામાં અને જાહેર આરોગ્ય જોખમો ઘટાડવામાં મદદ કરશે." હાલમાં, ટીમ આ પ્લેટફોર્મને જંતુનાશકોની વિશાળ શ્રેણી શોધવા માટે વિસ્તૃત કરવાની યોજના બનાવી રહી છે.