નવી દિલ્હી : લેન્સેટે ત્રણ અભ્યાસોની શ્રેણી પ્રકાશિત કરી છે જે અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ખોરાકના જોખમો પર પ્રકાશ પાડે છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે આ ખોરાકને વિવિધ રીતે પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે, જેના કારણે લોકો પરંપરાગત રીતે તૈયાર કરેલા ખોરાકથી દૂર રહે છે. લેખકો ચિંતા વ્યક્ત કરે છે કે આ પ્રકારની ખાવાની આદતો ઘટાડવી વ્યક્તિગત રીતે કરી શકાતી નથી; તેના બદલે, જાહેર ઝુંબેશ જરૂરી છે. તેઓ દલીલ કરે છે કે આહારમાં સુધારો કરવો એ ફક્ત ગ્રાહક વર્તણૂક બદલવા પર જ નહીં, પરંતુ અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ખોરાકના ઉત્પાદન, પરિભ્રમણ અને વપરાશ ઘટાડવા માટે નવી નીતિઓ વિકસાવવા પર પણ આધાર રાખે છે. આ એવા પેકેજ્ડ ખોરાક છે જે તેમના શેલ્ફ લાઇફને વધારવા માટે વિવિધ રસાયણોનો ઉપયોગ કરે છે.

અહેવાલો દર્શાવે છે કે આ ખોરાક આપણા શરીર પર પ્રતિકૂળ અસરો કરે છે, જેનાથી સ્થૂળતા, ડાયાબિટીસ અને અન્ય ઘણા રોગોનું જોખમ વધે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ખોરાક આપણા સ્વાસ્થ્ય માટે નોંધપાત્ર ખતરો છે. 43 વૈશ્વિક નિષ્ણાતો અને ધ લેન્સેટની આ નવી શ્રેણી અનુસાર, અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ખોરાક આપણને ગંભીર રોગો માટે સંવેદનશીલ બનાવી રહ્યા છે. ચાલો સમજાવીએ કે તે શું છે અને તે કયા રોગો અને સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓનું જોખમ વધારે છે.

લેન્સેટના એક નવા અહેવાલ મુજબ, અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડ્સ (UPFS) એક એવું ફોર્મ્યુલા છે જેમાં ચરબી, ખાંડ અને મીઠું વધુ હોય છે. તેમાં સ્ટેબિલાઇઝર્સ, ઇમલ્સિફાયર, કલરન્ટ્સ અને ફ્લેવરિંગ્સ જેવા હાનિકારક ઘટકો હોય છે, અને તે કોસ્મેટિક ઉમેરણોથી ભરેલા હોય છે. તે નફા, વપરાશ અને સુવિધા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે. બાળકો અને યુવાનોને આકર્ષવા અને તેમનો વપરાશ વધારવા માટે તેમની સાથે સંબંધિત જાહેરાતોનો વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે. ટિક્કી, ફ્રેન્ચ ફ્રાઈસ, માંસ, ચિકન અને અન્ય ઘણા ખાદ્ય વિકલ્પો અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ખોરાકમાં પરિવર્તિત થાય છે અને લોકોના ઘરે પહોંચાડવામાં આવે છે. રસાયણો ઉમેરવાથી આ ખોરાક ઘણા મહિનાઓ સુધી ખાવા યોગ્ય બને છે. પરંતુ અસંખ્ય અહેવાલોમાં જાણવા મળ્યું છે કે આ માત્ર સ્થૂળતામાં વધારો કરતું નથી પરંતુ કેન્સર જેવા ગંભીર રોગોનું જોખમ પણ વધારે છે.

રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે આજે રિટેલ સ્ટોર્સમાં પણ નાસ્તા, નૂડલ્સ, બિસ્કિટ અને ખાંડવાળા ઉત્પાદનો ઉપલબ્ધ છે જે પાચનતંત્રને નુકસાન પહોંચાડે છે. આમાં નાસ્તાના અનાજનો સમાવેશ થાય છે જે બાળકો ખાવાનું પસંદ કરે છે. ભારતમાં છૂટક વેચાણ 2006 માં $0.9 બિલિયન હતું અને 2019 માં લગભગ $38 બિલિયન થયું, જે લગભગ 40 ગણો વધારો દર્શાવે છે. આડઅસરોની વાત કરીએ તો, ભારતમાં પુરુષો અને સ્ત્રીઓ બંનેમાં સ્થૂળતા પણ બમણી થઈ ગઈ છે.

આ આહાર મેટાબોલિક ડિસઓર્ડરનું કારણ બને છે. ICMR-INDIAB-17 (2023) ના ડેટા પણ બહાર પાડવામાં આવ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે 4 માંથી 1 વ્યક્તિ (28.6%) મેદસ્વી છે. 10 માંથી એક વ્યક્તિ (11.4%) ને ડાયાબિટીસ છે, અને સાત માંથી એક (15.3%) ને પ્રીડાયાબિટીસ છે. ત્રણમાંથી એક (39.5%) પેટની સ્થૂળતાથી પીડાય છે. બાળપણમાં સ્થૂળતાનો દર 2016 માં 2.1 હતો, જે 2019-21 માં વધીને 3.4 થયો.