નવી દિલ્હી : ભારત સરકાર વીજળી ક્ષેત્રમાં ઊંડા અને માળખાકીય સુધારાઓ લાવવા માટે વીજળી (સુધારા) બિલ, ૨૦૨૫ લઈને આવી છે. સરકારે શનિવારે જાહેરાત કરી કે આ બિલનો મુખ્ય હેતુ વીજ ક્ષેત્રને આધુનિક બનાવવાનો, વિતરણમાં સ્પર્ધાને પ્રોત્સાહન આપવાનો, નિયમનકારી દેખરેખને મજબૂત કરવાનો અને ગ્રાહકો માટે વાજબી કિંમત નિર્ધારણ પદ્ધતિઓને ટેકો આપવાનો છે.

આ બિલ લાવવા પાછળનું કારણ વિતરણ કંપનીઓ (ડિસ્કોમ્સ) માં રહેલી ઊંડા મૂળિયાંવાળી બિનકાર્યક્ષમતાઓ છે. આ બિનકાર્યક્ષમતાઓમાં નબળી બિલિંગ કાર્યક્ષમતાને કારણે સતત નાણાકીય નુકસાન, ઉચ્ચ એકંદર તકનીકી અને વાણિજ્યિક (AT&C) નુકસાન, અને વીજળી પુરવઠામાં સ્પર્ધાનો અભાવ મુખ્ય છે. હાલમાં, ઉદ્યોગો જેવા વપરાશકર્તાઓ અન્ય શ્રેણીઓને સબસિડી આપવા માટે ફુગાવેલ ટેરિફ ચૂકવે છે, જેનાથી ભારતીય ઉત્પાદન ઓછું સ્પર્ધાત્મક બને છે; આ વિકૃતિને દૂર કરવા પર પણ બિલ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

સ્પર્ધા અને પારદર્શિતામાં વધારો: આ બિલ વીજળી વિતરણમાં નિયમનકારી સ્પર્ધાને સરળ બનાવે છે, જે બહુવિધ લાઇસન્સધારકોને વહેંચાયેલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો ઉપયોગ કરીને એક જ ક્ષેત્રમાં કાર્ય કરવાની મંજૂરી આપશે.

મહત્ત્વપૂર્ણ રીતે, આ બિલ બધા લાઇસન્સધારકો માટે યુનિવર્સલ સર્વિસ ઓબ્લિગેશન (USO) ને ફરજિયાત બનાવે છે, જે તમામ ગ્રાહકોને ભેદભાવ વિનાની ઍક્સેસ અને પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરે છે. આ સાથે, કલમ 65 હેઠળ પારદર્શક બજેટ સબસિડી દ્વારા સબસિડીવાળા ગ્રાહકો (ખેડૂતો, ગરીબ પરિવારો) ને સુરક્ષિત કરવામાં આવ્યા છે, જેથી તેમના ટેરિફ પર કોઈ અસર ન થાય. જોકે, આ બર્ચ પાંચ વર્ષમાં ઉત્પાદન ઉદ્યોગ, રેલ્વે અને મેટ્રો રેલ્વે માટે ક્રોસ-સબસિડીને દૂર કરવાનો પ્રયાસ પણ કરે છે.

નિયમનકારી મજબૂતીકરણ અને ભવિષ્યની ટેકનોલોજી: આ સુધારો રાજ્ય વીજળી નિયમનકારી કમિશન (SERCs) ને ધોરણો લાગુ કરવા, બિન-પાલનને દંડ કરવા અને અરજીઓમાં વિલંબ થાય તો સુઓમોટો ટેરિફ નક્કી કરવા માટે વધુ સશક્ત બનાવે છે. આ ઉપરાંત, બિલમાં એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ (ESS) માટે જોગવાઈઓ રજૂ કરવામાં આવી છે, જે વીજળી ઇકોસિસ્ટમમાં ભવિષ્યની ટેકનોલોજીની ભૂમિકાને વ્યાખ્યાયિત કરે છે.

કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે નીતિ સંકલન અને સર્વસંમતિ નિર્માણ માટે વીજળી પરિષદની સ્થાપના પણ આ બિલનો એક ભાગ છે. દસ્તાવેજમાં જણાવાયું છે કે વીજળી (સુધારા) બિલ, ૨૦૨૫ એ ઝડપથી વિકસતા અર્થતંત્રની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે ભારતની વીજળી પ્રણાલીમાં પરિવર્તન લાવવા તરફનું એક મોટું પગલું છે.