જોહાનિસબર્ગ: ઇતિહાસમાં પહેલીવાર, G-20 સમિટનું આયોજન આફ્રિકન ધરતી પર (જોહાનિસબર્ગ) કરવામાં આવ્યું અને આ માત્ર એક બેઠક નહોતી, પરંતુ તે વૈશ્વિક શક્તિ સંતુલનમાં એક ઐતિહાસિક પરિવર્તન હતું. ભારતના G-20 પ્રમુખપદ (નવી દિલ્હી) દ્વારા પ્રજ્વલિત પરિવર્તનની ચિનગારી હવે દક્ષિણ આફ્રિકામાં એક જ્યોત બની ગઈ છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્રભાઈ  મોદીના પ્રયાસોથી G-20 માં સમાવિષ્ટ થયેલું આફ્રિકન યુનિયન (AU) હવે નિર્ણય લેવાના ટેબલ પર અમેરિકા અને યુરોપ જેવા શ્રીમંત દેશોને ચૂપ કરી રહ્યું છે.
આ સમિટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવે દુનિયા "સૌથી યોગ્ય વ્યક્તિનું અસ્તિત્વ" (Survival of the Fittest) ના પશ્ચિમી સિદ્ધાંતથી ચાલશે નહીં, પરંતુ આફ્રિકન ફિલસૂફી "ઉબુન્ટુ" – "હું છું, કારણ કે આપણે છીએ" – પર ચાલશે. આનો અર્થ એ છે કે જો એક પણ દેશ પાછળ રહી જાય, તો આખી દુનિયા હારી જશે. વિકાસશીલ દેશોએ પશ્ચિમી આર્થિક અને રાજદ્વારી વર્ચસ્વને પડકારવા માટે એક મજબૂત મોરચો બનાવ્યો છે.
આર્થિક સ્વતંત્રતાની ઘોષણા: દેવાની જાળ તોડવી: G-20 માં ગ્લોબલ સાઉથે આર્થિક ગુલામી સામે બળવો કર્યો છે. દાયકાઓથી IMF અને વિશ્વ બેંક દ્વારા ગરીબ દેશોને દેવાની જાળમાં ફસાવવામાં આવ્યા હતા. નેતાઓએ સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે દેવાનો બોજ વિકાસમાં અવરોધ ઊભો કરી રહ્યો છે અને તેને દૂર કરવો જોઈએ.
ખાનગી લેણદારો પર નિયંત્રણ: ખાનગી લેણદારો કે જેઓ અત્યાર સુધી અંધારામાં કામ કરીને ગરીબ દેશોને લૂંટતા હતા, તેમને હવે પારદર્શિતા જાળવવાની અને જવાબદાર ઠેરવવાની માંગ કરવામાં આવી છે.
IMF માં આફ્રિકાની શક્તિ: IMF માં સબ-સહારન આફ્રિકા માટે 25મી અધ્યક્ષતા સ્થાપિત કરવામાં આવી છે, જે આફ્રિકાને વૈશ્વિક આર્થિક નિર્ણયો પર વીટો પાવર જેટલું મહત્ત્વ આપશે.
ખનીજની લૂંટ પર પૂર્ણવિરામ: "આપણો માલ, આપણો નિયમ": સદીઓથી ચાલી આવતી ખનીજોની લૂંટની રમતનો અંત આવ્યો છે. G-20 એ "ક્રિટીકલ મિનરલ્સ ફ્રેમવર્ક" શરૂ કરીને એક રેખા દોરી છે. હવે લિથિયમ અને કોબાલ્ટ જેવા મહત્ત્વપૂર્ણ ખનીજોની પ્રક્રિયા અને મૂલ્યવર્ધન તે દેશમાં જ થશે જ્યાંથી તે નીકળે છે, જેનાથી યુએસ કે ચીનમાં નહીં, પરંતુ આફ્રિકા અને એશિયામાં નોકરીઓનું સર્જન થશે. આ નિર્ણય બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓને સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે તેમને હવે નજીવા ભાવે કાચો માલ નહીં મળે.
ઊર્જા દંભનો પર્દાફાશ અને $88 બિલિયનની ચોરીનો મુદ્દો: સમિટમાં એક ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો કે આજે પણ 600 મિલિયન આફ્રિકનો પાસે વીજળીનો અભાવ છે. G-20 એ 'મિશન 300' ને સમર્થન આપ્યું છે, જેનો ઉદ્દેશ 2030 સુધીમાં 300 મિલિયન લોકોને વીજળી પૂરી પાડવાનો છે.
વધુમાં, નેતાઓએ આફ્રિકામાંથી દર વર્ષે $88 બિલિયન (USD) ગેરકાયદેસર રીતે બહાર મોકલવામાં આવતા નાણાં સામે યુદ્ધ જાહેર કર્યું છે. ગેરકાયદેસર નાણાંના પ્રવાહને રોકવા માટે દક્ષિણ આફ્રિકાની અધ્યક્ષતામાં 'ઉબુન્ટુ કમિશન' ની રચના કરવામાં આવી રહી છે. ભ્રષ્ટાચાર દ્વારા કમાયેલા નાણાં અને સંપત્તિ જપ્ત કરીને મૂળ દેશોમાં પરત કરવાનું વચન આપવામાં આવ્યું છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં સુધારા: વીટો પાવરનો એકાધિકાર નહીં: G-20 પ્લેટફોર્મ પરથી યુએન સુરક્ષા પરિષદ (UNSC) માં સુધારા માટે સૌથી મોટો પડકાર ફેંકાયો હતો. નેતાઓએ સર્વસંમતિથી સ્વીકાર્યું કે UNSC ને વધુ લોકશાહી, સમાવેશી અને અસરકારક બનાવવું જોઈએ, જેમાં આફ્રિકા, એશિયા-પેસિફિક અને લેટિન અમેરિકાના દેશોને સામેલ કરવા જોઈએ. ભારત, બ્રાઝિલ અને દક્ષિણ આફ્રિકા જેવી ઉભરતી શક્તિઓ માટે આ એક મોટી રાજદ્વારી જીત છે.