પટના/નવી દિલ્હી: બિહારમાં ભૂગર્ભજળ પ્રદૂષણની સમસ્યા હવે ચરમસીમાએ પહોંચી ગઈ હોવાનો ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. પ્રતિષ્ઠિત વિજ્ઞાન જર્નલ નેચરમાં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસ મુજબ, રાજ્યના છ જિલ્લાઓમાં સ્તનપાન કરાવતી મહિલાઓના દૂધના દરેક નમૂનામાં કેન્સર પેદા કરતું યુરેનિયમ (U238) મળી આવ્યું છે. નવજાત શિશુઓના જીવન માટે સૌથી સલામત પોષણ સ્ત્રોત માનવામાં આવતા માતાના દૂધમાં ઝેરી તત્વની હાજરી એક ભયાનક સત્ય છે, જે દર્શાવે છે કે ઝેર હવે સીધું માતાના સ્તન દ્વારા બાળકોના શરીરમાં પ્રવેશી રહ્યું છે.
પટનાની મહાવીર કેન્સર ઇન્સ્ટિટ્યૂટના ડૉ. અરુણ કુમાર અને પ્રોફેસર અશોક ઘોષના નેતૃત્વમાં, નવી દિલ્હીના AIIMSના ડૉ. અશોક શર્માના સહયોગથી થયેલા આ અભ્યાસમાં ભોજપુર, સમસ્તીપુર, બેગુસરાય, ખાગરિયા, કટિહાર અને નાલંદા જિલ્લાઓની ૧૭ થી ૩૫ વર્ષની વયની ૪૦ મહિલાઓના દૂધનું પરીક્ષણ કરાયું હતું. તમામ નમૂનાઓમાં યુરેનિયમની હાજરી મળી આવી હતી. ખાગરિયા જિલ્લામાં સૌથી વધુ સરેરાશ પ્રદૂષણ નોંધાયું છે, જ્યારે કટિહારમાં એક જ નમૂનામાં યુરેનિયમનું સૌથી ઊંચું સ્તર જોવા મળ્યું. અભ્યાસ મુજબ, લગભગ ૭૦% શિશુઓ એવા સ્તરના સંપર્કમાં આવી રહ્યા છે જે ગંભીર બિન-કેન્સર સ્વાસ્થ્ય જોખમો પેદા કરી શકે છે.
નિષ્ણાતોના મતે, આ ભારે ધાતુઓનો સૌથી મોટો ખતરો એવા બાળકો માટે છે જેમના શરીરના અંગો હજુ વિકાસશીલ છે. ઓછું વજન અને ઝડપી શોષણ ક્ષમતાને કારણે, યુરેનિયમની નાની માત્રા પણ તેમના માટે વધુ હાનિકારક બની શકે છે. AIIMS ના સહ-લેખક ડૉ. અશોક શર્માએ જણાવ્યું કે, હજી સુધી એ સ્પષ્ટ નથી કે યુરેનિયમ ભૂગર્ભજળમાં કેવી રીતે પહોંચ્યું, પરંતુ તેની હાજરી ખોરાકની સાંકળમાં પ્રવેશનો સંકેત આપે છે. યુરેનિયમ કેન્સર, ન્યુરોલોજીકલ રોગોનું કારણ બની શકે છે અને બાળ વિકાસને ગંભીર અસર કરી શકે છે.
જોકે, વૈજ્ઞાનિકોએ માતાઓ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ સલાહ આપી છે. તેમણે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે આ ગંભીર જોખમ હોવા છતાં, માતાઓએ તેમના બાળકોને સ્તનપાન કરાવવાનું બંધ ન કરવું જોઈએ. બાળકની રોગપ્રતિકારક શક્તિ અને સંપૂર્ણ વિકાસ માટે માતાનું દૂધ હજી પણ શ્રેષ્ઠ અને અનિવાર્ય છે. સ્તનપાન બંધ કરવાનો નિર્ણય માત્ર ડૉક્ટરની સલાહ પર જ લેવો જોઈએ. આ અભ્યાસ બાદ હવે ભારતીય ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સર્વેક્ષણ (GSI) સહિતની એજન્સીઓ બિહારમાં યુરેનિયમ પ્રદૂષણના સ્ત્રોત અને તેના ફેલાવાને રોકવા માટેની તપાસમાં જોતરાઈ છે.