બિહારના છ જિલ્લાઓમાં માતાના દૂધમાં યુરેનિયમ .... ૭૦% શિશુઓ પર વધ્યું જોખમમાં
કટિહાર જિલ્લામાં યુરેનિયમનું સ્તર સૌથી વધુ હતું. ખગરિયામાં સરેરાશ સ્તર સૌથી વધુ હતું, જ્યારે નાલંદામાં સૌથી ઓછું હતું. દૂધમાં યુરેનિયમની સાંદ્રતા પ્રતિ લિટર ૦-૫.૨૫ માઇક્રોગ્રામ હતી
પટણા તા.૨૪: બિહારના છ જિલ્લાઓમાં સ્તનપાન કરાવતી માતાઓના દૂધમાં યુરેનિયમ (શ્-૨૩૮) ની હાજરીએ આરોગ્ય વિભાગમાં ચિતા વધારી છે. AIIMS દિલ્હી અને અન્ય સંસ્થાઓના વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા સંયુક્ત રીતે હાથ ધરવામાં આવેલા આ અભ્યાસમાં તમામ ૪૦ નમૂનાઓમાં યુરેનિયમ જોવા મળ્યું છે. અભ્યાસ મુજબ, લગભગ ૭૦% શિશુઓ સ્વાસ્થ્ય જોખમોનો સામનો કરી શકે છે. જો કે, સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે આનાથી કેન્સરનું જોખમ નથી; આ સ્તર હજુ પણ સ્વીકાર્ય મર્યાદાથી નીચે છે, અને ગભરાવાની જરૂર નથી.
AIIMS દિલ્હીના વરિષ્ઠ નિષ્ણાત ડો. અશોક શર્માએ જણાવ્યું હતું કે, ૅજ્યારે ૭૦% શિશુઓમાં સંપર્કના સંકેતો જોવા મળ્યા છે, ત્યારે વાસ્તવિક સ્વાસ્થ્ય પર તેની અસર ઓછી હોવાની શક્યતા છે. માતાઓએ સ્તનપાન બંધ કરવાની કોઈ જરૂર નથી. તે તેમના શિશુઓ માટે પોષણનો સૌથી સલામત અને અસરકારકસ્ત્રોત છે. ઓક્ટોબર ૨૦૨૧ અને જુલાઈ ૨૦૨૪ વચ્ચે હાથ ધરવામાં આવેલા આ અભ્યાસમાં, ભોજપુર, સમસ્તીપુર, બેગુસરાય, ખાગરિયા, કટિહાર અને નાલંદામાં ૧૭ થી ૩૫ વર્ષની વયની ૪૦ માતાઓના નમૂનાઓનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું.
અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે કટિહાર જિલ્લામાં એક નમૂનામાં સૌથી વધુ યુરેનિયમ સ્તર હતું. ખાગરિયામાં સૌથી વધુ સરેરાશ સ્તર હતું, જ્યારે નાલંદામાં સૌથી ઓછું હતું. દૂધમાં યુરેનિયમ સાંદ્રતા ૦-૫.૨૫ માઇક્રોગ્રામ પ્રતિ લિટર હતી. બધા નમૂનાઓમાં શ્-૨૩૮ ની હાજરી પ્રદેશની ભૂગર્ભજળ પ્રણાલીમાં ભારે ધાતુઓની હાજરી દર્શાવે છે.
સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે ૭૦% શિશુઓ હાનિકારક તત્વોના સંપર્કમાં આવ્યા હતા. લાંબા સમય સુધી સંપર્કમાં રહેવાથી કિડની અને ન્યુરોલોજીકલ વિકાસમાં ક્ષતિ થઈ શકે છે, અને જ્ઞાનાત્મક ક્ષમતાઓ અને IQ પર અસર થઈ શકે છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે નવજાત શિશુઓનું શરીર યુરેનિયમ જેવી ભારે ધાતુઓનું ઉત્સર્જન કરવામાં અસમર્થ હોય છે, જેના કારણે તેઓ સંપર્કમાં આવવા માટે વધુ સંવેદનશીલ બને છે.
સંશોધકો કહે છે કે આ અભ્યાસ અભ્યાસોની મોટી શ્રેણીમાં પહેલું પગલું છે. ડો. શર્માના મતે, તેઓ અન્ય રાજ્યોમાં પણ ભારે ધાતુઓ, જંતુનાશકો અને પર્યાવરણીય પ્રદૂષકોનું પરીક્ષણ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. અગાઉના અભ્યાસોમાં આર્સેનિક, સીસું અને પારાની હાજરીનો ખુલાસો થયો છે. દેશમાં બાયોમોનિટરિગની જરૂરિયાત હવે પહેલા કરતાં વધુ તાકીદની છે.
પીવાના પાણી માટે WHO ના ધોરણો ૩૦ માઇક્રોગ્રામ પ્રતિ લિટર છે; બિહારમાં ભૂગર્ભજળનો ૧.૭% આ મર્યાદાને ઓળંગે છે.
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) એ પીવાના પાણીમાં યુરેનિયમની મહત્તમ મર્યાદા ૩૦ માઇક્રોગ્રામ પ્રતિ લિટર નક્કી કરી છે. જર્મની સહિત કેટલાક દેશોમાં, આ મર્યાદા ૧૦ માઇક્રોગ્રામ પ્રતિ લિટર છે. ભારતના ૧૮ રાજ્યોના ૧૫૧ જિલ્લાઓમાં ભૂગર્ભજળમાં યુરેનિયમ દૂષણ નોંધાયું છે, જેમાં બિહારના ૧.૭્રુ ભૂગર્ભજળસ્ત્રેતો યુરેનિયમથી પ્રભાવિત છે. કેનેડા, ચીન, પાકિસ્તાન, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઘણા યુરોપિયન દેશોમાં ભૂગર્ભજળમાં પણ યુરેનિયમનું ઉચ્ચ સ્તર જોવા મળ્યું છે, જોકે મોટાભાગના સ્થળોએ સ્પષ્ટ સ્વાસ્થ્ય લક્ષણો વ્યાપક નથી.
યુરેનિયમ એ કુદરતી રીતે બનતું કિરણોત્સર્ગી તત્વ છે જે ગ્રેનાઈટ અને અન્ય ખડકોમાં જોવા મળે છે. તે કુદરતી લીચિગ દ્વારા અથવા ખાણકામ, કોલસાના દહન, પરમાણુ ઉદ્યોગોમાંથી ઉત્સર્જન અને ફોસ્ફેટ આધારિત ખાતરોના ઉપયોગ જેવી માનવ પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા ભૂગર્ભજળમાં પ્રવેશી શકે છે.
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ભારે ધાતુઓની તપાસ માટે ઝુંબેશ શરૂ કરવી જોઈએ. બિહારમાં પહેલીવાર, માતાના દૂધમાં યુરેનિયમની હાજરીના દસ્તાવેજી પુરાવા મળી આવ્યા છે. આ રાજ્યમાં પર્યાવરણીય પ્રદૂષણ અને ભૂગર્ભજળની ગુણવત્તા અંગે ગંભીર ચિતાઓ ઉભી કરે છે. સંશોધન સૂચવે છે કે નિવારણ, પરીક્ષણ અને જાગૃતિ વધારવા દ્વારા પરિસ્થિતિને નિયંત્રિત કરી શકાય છે. સરકાર, આરોગ્ય એજન્સીઓ અને વૈજ્ઞાનિક સમુદાય માટે ભૂગર્ભજળની ગુણવત્તાનું કડક નિરીક્ષણ સુનિﾍતિ કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરવાનો સમય આવી ગયો છે, કારણ કે તે ભવિષ્યની પેઢીઓને સીધી અસર કરી શકે છે.
(10:02 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
