નવી દિલ્હી, સોમવાર, તા.24: તાજેતરમાં દુબઈના અલ મક્તૂમ આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક પર યોજાયેલ એરશો 2025 ભારતીય વાયુસેનાના સ્વદેશી તેજસ ફાઇટર વિમાનના ક્રેશ સાથે એક દુ:ખદ મોડ પર સમાપ્ત થયો. આ દુર્ઘટનામાં વિંગ કમાન્ડર નામનાશ સ્યાલ શહીદ થયા. આ શોકમાં, રશિયન નાઈટ્સ એરોબેટિક ટીમએ 23 નવેમ્બરના રોજ, શહીદ વિંગ કમાન્ડર સ્યાલને સન્માન આપવા માટે આકાશમાં 'મિસિંગ મેન ફોર્મેશન' (Missing Man Formation) ઉડાવીને વિશ્વભરમાં સંવેદના ફેલાવી.
મિસિંગ મેન ફોર્મેશન શું છે?: મિસિંગ મેન ફોર્મેશન એ એરફોર્સ દ્વારા શહીદ પાઇલટને અર્પણ કરાયેલું એક વિશિષ્ટ શ્રદ્ધાંજલિનું સ્વરૂપ છે, જેણે દેશ માટે પોતાનું સર્વોચ્ચ બલિદાન આપ્યું હોય.
રચના (Formation): આ રચના સામાન્ય રીતે 'આંગળી-ચાર' શૈલી પર આધારિત હોય છે, જે V-આકાર જેવી લાગે છે.
સંખ્યા: સામાન્ય રચનામાં પાંચ વિમાન હોય છે, પરંતુ મિસિંગ મેન ફોર્મેશનમાં માત્ર ચાર ફાઇટર પ્લેન હોય છે. પાંચમું સ્થાન ખાલી રાખવામાં આવે છે, જે શહીદ પાઇલટની કાયમી ગેરહાજરી દર્શાવે છે.
શ્રદ્ધાંજલિની ક્ષણ: જેમ જેમ ફોર્મેશન સ્મારક સ્થળની નજીક આવે છે, તેમ તેમ લીડર પ્લેન અચાનક બીજા પ્લેનની વચ્ચેથી સીધું આકાશ તરફ ઊડવા લાગે છે, જ્યાં સુધી તે દૃષ્ટિથી અદૃશ્ય થઈ ન જાય.
આકાશ તરફ ઊડતું આ વિમાન "ગુમ થયેલ માણસ"નું પ્રતીક છે, જે મૃત પાઇલટ અથવા મૃત વ્યક્તિના આત્માનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જેણે પૃથ્વી છોડીને સ્વર્ગ તરફ પ્રયાણ કર્યું છે. આ દૃશ્ય સમારંભમાં હાજર દરેક વ્યક્તિને આત્માની વિદાયનો અનુભવ કરાવે છે.
ઇતિહાસ અને વૈશ્વિક પરંપરા: મિસિંગ મેન ફોર્મેશનના મૂળ પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ (1914-1918)માં છે, જ્યારે બ્રિટિશ રોયલ એર ફોર્સના પાઇલટ્સ પાછા ફરતી વખતે ફોર્મેશનમાં ખાલી જગ્યા છોડતા હતા, જેથી ગ્રાઉન્ડ ક્રૂને ખબર પડે કે કેટલા ગુમ થયા છે.
પ્રથમ નોંધ: આ રચના સૌપ્રથમ 1918 માં જર્મન પાઇલટ મેનફ્રેડ વોન રિચથોફેન (રેડ બેરોન) ના અંતિમ સંસ્કારમાં બ્રિટિશ પાઇલટ્સ દ્વારા સન્માન તરીકે કરવામાં આવી હતી.
આધુનિક સ્વરૂપ: ચાર ફાઇટર પ્લેનની આધુનિક રચના સૌપ્રથમ 1931 માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં નોંધાઈ હતી. આજે, તે વિશ્વભરમાં વાયુસેના દ્વારા શહીદોને સન્માન આપવાની વૈશ્વિક પરંપરા બની ગઈ છે.
ભારતીય વાયુસેનાના ઘણા શહીદોને પણ આ સન્માન મળ્યું છે, જેમાં એર માર્શલ અર્જન સિંહ (2017), વિંગ કમાન્ડર સાહિલ ગાંધી (2019), અને સ્ક્વોડ્રન લીડર અજય આહુજા (1999)નો સમાવેશ થાય છે.