નવી દિલ્હી. - સુપ્રીમ કોર્ટે  કસ્ટોડિયલ હિંસા અને મૃત્યુના મામલે ભારે રોષ વ્યક્ત કર્યો હતો, તેને સિસ્ટમ પરનું 'કલંક' ગણાવ્યું હતું અને સ્પષ્ટપણે કહ્યું હતું કે "દેશ હવે આ સહન કરશે નહીં." જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને સંદીપ મહેતાની બેન્ચે રાજસ્થાનમાં આઠ મહિનામાં પોલીસ કસ્ટડીમાં થયેલા ૧૧ મૃત્યુ અંગેના સુઓ મોટો કેસની સુનાવણી દરમિયાન આ સખત ટિપ્પણી કરી હતી. બેન્ચે નોંધ્યું કે માત્ર ૧૧ રાજ્યોએ જ આ મામલે પાલન સોગંદનામા દાખલ કર્યા છે, જે દર્શાવે છે કે માનવાધિકાર ઉલ્લંઘન અટકાવવા માટે પોલીસ સ્ટેશનો અને તપાસ એજન્સીઓની કચેરીઓમાં સીસીટીવી કેમેરા લગાવવાના ૨૦૨૦ના આદેશનો અમલ કેટલો ધીમો અને બેદરકારીભર્યો છે. સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ મૃત્યુને ન્યાયી ન ઠેરવવાની વાત કરી, પરંતુ બેન્ચે કેન્દ્રને પણ પાલન સોગંદનામું દાખલ ન કરવા બદલ સવાલ કર્યો હતો, જેના પર મહેતાએ ત્રણ અઠવાડિયામાં સોગંદનામું દાખલ કરવાની ખાતરી આપી હતી.

સુનાવણી દરમિયાન, બેન્ચે જેલોમાં ભીડભાડ અને હિંસાની સમસ્યાના શ્રેષ્ઠ ઉકેલ તરીકે ઓપન જેલ (ખુલ્લી જેલ) સિસ્ટમ પર ભાર મૂક્યો હતો. બેન્ચે કહ્યું, "તમારે બીજી કોઈ સિસ્ટમની જરૂર નથી. જેલોમાં ભીડભાડ અને હિંસાની નિયમિત ફરિયાદો જેવી ઘણી સમસ્યાઓનો આ શ્રેષ્ઠ ઉકેલ છે." કોર્ટે જણાવ્યું કે તે પહેલાથી જ ઓપન જેલ સંબંધિત મામલા પર વિચાર કરી રહી છે અને આનાથી નાણાકીય બોજ પણ ઘટાડવામાં મદદ મળશે. આ અવલોકન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટ જેલ સુધારા પર સક્રિયપણે ધ્યાન આપી રહી છે. વરિષ્ઠ વકીલ સિદ્ધાર્થ દવે, જેઓ એમિકસ ક્યુરી તરીકે મદદ કરી રહ્યા છે, તેમણે સીસીટીવીના અમલ અંગેનો રિપોર્ટ રજૂ કર્યો હતો. બેન્ચે મધ્યપ્રદેશ દ્વારા લેવામાં આવેલા પગલાંની નોંધ લીધી, જ્યાં દરેક પોલીસ સ્ટેશન અને ચોકીને કેન્દ્રીય હબ સાથે જોડવામાં આવ્યા છે, જેને "નોંધપાત્ર" ગણાવ્યું.

સીસીટીવી કેમેરાના અમલ અંગે, બેન્ચે કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સીઓ (CBI, ED, NIA સહિત) દ્વારા સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશનું સંપૂર્ણ પાલન ન કરવા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. દવેએ ધ્યાન દોર્યું કે ત્રણ એજન્સીઓએ કેમેરા લગાવ્યા છે, પરંતુ અન્ય ત્રણ એજન્સીઓએ હજુ સુધી પાલન કર્યું નથી. બેન્ચે એ પણ નોંધ્યું કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ફૂટેજનું લાઇવ સ્ટ્રીમિંગ થાય છે. સૉલિસિટર જનરલે પોલીસ સ્ટેશનોમાં સીસીટીવી કેમેરા હોવાને તપાસ માટે 'હાનિકારક' ગણાવી શકાય, એવી દલીલ કરી હતી, પરંતુ તરત જ ઉમેર્યું કે હવે નિર્ણય આવી ગયો છે તેથી તેઓ બંધાયેલા છે. આના પર બેન્ચે કડક નિર્દેશ આપ્યો કે બાકીના રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને પાલન સોગંદનામા દાખલ કરવા માટે ત્રણ અઠવાડિયાનો સમય આપવામાં આવે છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે હવે આ કેસની સુનાવણી ૧૬ ડિસેમ્બરના રોજ નક્કી કરી છે અને એક સ્પષ્ટ ચેતવણી પણ આપી છે. બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે જો બાકીના રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો તે તારીખ સુધીમાં પાલન સોગંદનામા દાખલ નહીં કરે, તો ગૃહ વિભાગમાં તેમના મુખ્ય સચિવો આદેશોનું પાલન ન કરવા બદલ તેમની સંબંધિત સ્પષ્ટતા સાથે કોર્ટ સમક્ષ હાજર થશે. કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સીઓના કિસ્સામાં, જો પાલન સોગંદનામા દાખલ કરવામાં ન આવે, તો સંબંધિત ડિરેક્ટરોને કોર્ટ સમક્ષ હાજર થવાની જરૂર પડી શકે છે. આ આદેશ ભારતમાં કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ અને ન્યાયિક કસ્ટડીમાં માનવાધિકારોના રક્ષણની ગંભીરતા દર્શાવે છે, જે પ્રક્રિયામાં વધુ પારદર્શિતા અને જવાબદારી લાવવાનો લક્ષ્ય રાખે છે.