મહિલા કેશ સ્કીમ રાજ્યોના ડુચા કાઢી નાખશે
૨૦૨૫-૨૬માં ૧૨ રાજ્યો ખર્ચ કરશે ૧.૬૮ લાખ કરોડ : રાજ્યોની આર્થિક હાલત હાલક ડોલક થશેઃ રાજકીય પક્ષોને આવી યોજનાઓથી થયો ફાયદોઃ ૬૦-૭૦ ટકા થયું મતદાન
નવી દિલ્હી, તા.૨૭: કેટલાક રાજ્યોમાં તાજેતરમાં યોજાયેલી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં, મહિલા મતદારોએ રાજકીય પંડિતોની આગાહીઓને ખોટી સાબિત કરી. આનું એક મુખ્ય કારણ ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર જેવી આકર્ષક યોજનાઓ હોવાનું માનવામાં આવે છે. જ્યારે આ યોજનાઓ રાજકીય પક્ષો માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ રહી છે, ત્યારે તે રાજ્યના ખજાના પર પણ બોજ પાડી રહી છે. PRS લેજિસ્લેટિવ રિસર્ચના અહેવાલ મુજબ, ૨૦૨૫-૨૬માં ૧૨ રાજ્યોમાં આ યોજનાઓ પર આશરે રૂ.૧.૬૮ લાખ કરોડ ખર્ચ કરવામાં આવશે. આમાં મધ્યપ્રદેશ, દિલ્હી, છત્તીસગઢ અને રાજસ્થાન, તેમજ કર્ણાટકની ગળહ લક્ષ્મી અને ઓડિશાની સુભદ્રા યોજનાનો સમાવેશ થાય છે.
રાજકીય વિશ્લેષકો કહે છે કે જ્યારે આ યોજનાઓએ મતદાનમાં વધારો કર્યો છે અને ઘરગથ્થુ ખર્ચમાં સુધારો કર્યો છે, ત્યારે તેમણે દેશના અર્થતંત્ર પર બોજ વધાર્યો છે. સિવિલ્સડેઇલીના એક અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે રોકડ ટ્રાન્સફરથી મહિલાઓની ભાગીદારી વધી છે, પરંતુ આ ટકાઉ નથી. જો સરકાર મફત વસ્તુઓ પર પ્રતિબંધ નહીં મૂકે, તો GDP વળદ્ધિ પર ગંભીર અસર પડશે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક એ પણ મફત વસ્તુઓ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. જોકે, કેટલાક નિષ્ણાતો એવું પણ માને છે કે યોજનાઓ હેઠળ આવરી લેવામાં આવેલી ૧૫૦ મિલિયનથી વધુ મહિલાઓના જીવનમાં પરિવર્તન આવી રહ્યું છે. તેમનામાં નાણાકીય સ્વતંત્રતાની ભાવના વિકસાવી છે.
મહિલાઓને સશક્તિકરણ કરવામાં યોજનાઓ કેટલી અસરકારક છે તે ભવિષ્ય માટે એક પ્રશ્ન છે. હાલમાં, પક્ષો ચૂંટણીના પાણીને પાર કરવા માટે તેમના પર આધાર રાખી રહ્યા છે. આવી યોજનાઓ લગભગ તમામ પક્ષોના ચૂંટણી ઢંઢેરામાંનો એક ભાગ બની ગઈ છે. પરિણામે, રાજ્યો પર બોજ સતત વધી રહ્યો છે. પીઆરએસ ઇન્ડિયાના અહેવાલ મુજબ, ૨૦૨૪-૨૫માં, ૯ રાજ્યોએ ડીબીટી પર ૧ લાખ કરોડ રૂપિયા ખર્ચ્યા હતા, જે વિકાસ કાર્યને અસર કરી રહ્યા છે.
આ યોજના ૧૨.૬ મિલિયન મહિલાઓને માસિક રૂ.૧,૫૦૦ આપે છે. નવેમ્બર ૨૦૨૫ માં, મુખ્યમંત્રી મોહન યાદવે એક જ ક્લિકથી રૂ.૧,૮૫૭ કરોડ ટ્રાન્સફર કર્યા. વાર્ષિક વધારાનો બોજ રૂ.૩,૮૧૦ કરોડ છે, જે રાજ્યના દેવામાં વધુ વધારો કરે છે (આશરે રૂ.૪ લાખ કરોડ). આનાથી શિક્ષણ અને આરોગ્ય જેવા ક્ષેત્રોમાંથી ભંડોળ બીજે વાળવામાં આવી શકે છે.
પાત્ર મહિલાઓને માસિક રૂ.૧,૦૦૦ મળે છે. ૨૦૨૫-૨૬ ના બજેટમાં સામાજિક કલ્યાણ ક્ષેત્ર માટે રૂ.૫,૦૦૦ કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા હતા, જે કુલ બજેટના ૫૮% છે. SBI ના એક અહેવાલમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે મહિલા-કેન્દ્રિત DBT યોજનાઓએ દિલ્હીના સરપ્લસ બજેટને ખાધમાં ફેરવી દીધું છે.
પરિણીત મહિલાઓને માસિક રૂ.૧,૦૦૦ મળે છે. ૨૦૨૪-૨૫ ના બજેટમાં આ માટે રૂ.૩,૦૦૦ કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે, જે રાજ્યના બજેટના ૨% છે. પીએમ નરેન્દ્ર મોદીએ માર્ચ ૨૦૨૪ માં તેને લોન્ચ કર્યું હતું. ૨૦૨૩ માં ભાજપની જીતમાં તે એક મુખ્ય પરિબળ હતું. આ યોજના રાજ્યના કળષિ અને માળખાગત ભંડોળને બગાડી રહી છે.
(11:15 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
