ઇસ્લામાબાદ: પાકિસ્તાનમાં લાંબા સમયથી ચાલી આવતો સૈન્ય પ્રભાવ હવે ઔપચારિક રીતે એક નવા શિખરે પહોંચી ગયો છે. પાકિસ્તાનના આર્મી ચીફ જનરલ અસીમ મુનીરને દેશના પ્રથમ ચીફ ઑફ ડિફેન્સ ફોર્સ  તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. 27મા બંધારણીય સુધારા હેઠળ સર્જાયેલું આ પદ જનરલ મુનીરને ત્રણેય સશસ્ત્ર દળો (આર્મી, એરફોર્સ, નેવી) ના સુપ્રીમ કમાન્ડર બનાવે છે. સંરક્ષણ નિષ્ણાતો હવે માને છે કે મુનીર પાકિસ્તાનમાં સૌથી શક્તિશાળી વ્યક્તિ બની ગયા છે, જેની શક્તિ 1999 માં સત્તા સંભાળનાર જનરલ પરવેઝ મુશર્રફની સત્તાની સમકક્ષ છે.

આ નિમણૂક સાથે જ જનરલ મુનીરનો કાર્યકાળ પણ નવેમ્બર 2027 થી લંબાવીને 2030 સુધી કરી દેવામાં આવ્યો છે. આ પદના સર્જનનો સૌથી મોટો અને ચિંતાજનક રાજકીય અર્થ એ છે કે, હવે પાકિસ્તાનના પરમાણુ શસ્ત્રોનો કમાન્ડ પણ CDF, એટલે કે જનરલ મુનીરના સીધા નિયંત્રણ હેઠળ રહેશે. અગાઉ આ સત્તા રાષ્ટ્રપતિ અને કેબિનેટ પાસે હતી. ઉપરાંત, આ બંધારણીય સુધારા દ્વારા મુનીરને રાષ્ટ્રપતિની જેમ જ આજીવન કાનૂની રક્ષણ પણ આપવામાં આવ્યું છે. આનો અર્થ છે કે, તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન કે પછી તેમની સામે કોઈ કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકશે નહીં, જે સૈન્યને નાગરિક શાસનથી વધુ સ્વાયત્તતા પ્રદાન કરે છે.

નવા બંધારણીય સુધારાએ ચેરમેન જોઈન્ટ ચીફ્સ ઑફ સ્ટાફ કમિટી (CJCSC) નું પદ નાબૂદ કર્યું છે અને CDFની સ્થિતિને વધુ મજબૂત બનાવી છે. હવે CDF પાસે વાઇસ ચીફ ઑફ આર્મી સ્ટાફ ની નિમણૂક માટે સરકારને ભલામણ કરવાનો અધિકાર પણ હશે, જે અગાઉ માત્ર નાગરિક સરકારનો વિશેષાધિકાર હતો. વિશ્લેષકો માને છે કે ફેબ્રુઆરી 2024 ની ચૂંટણી પછી સત્તા સંભાળનાર ગઠબંધને, જે સૈન્યની નજીક માનવામાં આવે છે, તેણે ભવિષ્યમાં પોતાને સૈન્યના સમર્થન હેઠળ સુરક્ષિત રાખવા માટે આ સુધારો કર્યો છે. જનરલ મુનીર, જેઓ અગાઉ ISI ના વડા તરીકે પણ સેવા આપી ચૂક્યા છે, હવે દેશના સંરક્ષણ અને રાજકીય નિર્ણય પ્રક્રિયામાં સર્વોચ્ચ સ્થાન ધરાવશે.

નિષ્ણાતોની ચેતવણી છે કે આ પગલાંથી પાકિસ્તાનમાં સૈન્યની પકડ વધુ મજબૂત બની છે, જેનાથી દેશનું ભવિષ્ય રાજકારણીઓના બદલે સૈન્યના નેતૃત્વ હેઠળ વધુ નિર્ધારિત થવાની સંભાવના છે. દક્ષિણ એશિયાના નિષ્ણાત શુજા નવાઝે ચેતવણી આપી છે કે મુનીર હવે સેનાનું પુનર્ગઠન અને દળોનું આધુનિકીકરણ કરી શકે છે. જોકે જનરલ મુનીરે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથે ખાનગી લંચ સહિત કેટલીક રાજદ્વારી સફળતાઓ મેળવી છે, તેમ છતાં પાકિસ્તાનના નાગરિક શાસન અને લોકશાહી ભવિષ્ય પર સૈન્યના આ વધતા પ્રભાવના ગંભીર પડઘા પડશે.