કોલકાતા/નવી દિલ્હી:
ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે શનિવારે IIM-કલકત્તા ખાતે માનદ ડોક્ટરેટ પ્રાપ્ત કર્યા બાદ તેમના સંબોધનમાં ભારતને વૈશ્વિક શક્તિ બનાવવાની વ્યૂહરચના સમજાવી, જેમાં તેમણે વિશ્વની બે મહાસત્તાઓ – અમેરિકા અને ચીન – ના વર્તન પર આકરા પ્રહારો કર્યા. જયશંકરે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, "આ એવો સમય છે જ્યારે રાજકારણ અર્થતંત્રને વધુને વધુ ઢાંકી રહ્યું છે, અને આ કોઈ મજાક નથી." તેમણે ભારતના રાષ્ટ્રીય હિતોનું રક્ષણ કરવા અને અનિશ્ચિત વિશ્વમાં પુરવઠા સ્ત્રોતોને સતત વૈવિધ્યીકરણ કરવાના મહત્ત્વ પર ભાર મૂક્યો.

જયશંકરે અમેરિકાના બદલાતા વલણ પર સીધો ઈશારો કર્યો. તેમણે કહ્યું કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, જે લાંબા સમયથી વૈશ્વિક સિસ્ટમનું ગેરંટી આપનાર રહ્યું છે, તે હવે મૂળભૂત રીતે નવા જોડાણના નિયમો નક્કી કરી રહ્યું છે અને દેશો સાથે એક-એક-એક ધોરણે વ્યવહાર કરી રહ્યું છે. અમેરિકાએ તાજેતરમાં ભારતમાંથી આયાત પર 50% સુધીના ઉચ્ચ ટેરિફ લાદ્યા છે, જેના કારણે ભારત અને યુએસ હાલમાં ટેરિફ મુદ્દાઓ ઉકેલવા અને 2030 સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વેપારને $500 બિલિયન કરવાના લક્ષ્યાંક સાથે સમાંતર વાટાઘાટો કરી રહ્યા છે. બીજી તરફ, જયશંકરે ચીન પર ટિપ્પણી કરી કે તે લાંબા સમયથી પોતાના નિયમો દ્વારા રમી રહ્યું છે અને આમ કરવાનું ચાલુ રાખે છે, જેનાથી વૈશ્વિક સ્તરે ખંડિત પરિદૃશ્ય સર્જાયું છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય અનિશ્ચિતતાના માહોલમાં, જયશંકરે આત્મનિર્ભરતા અને મજબૂત ઔદ્યોગિક પાયા તરફ ભારતની વધતી જતી ગતિ પર ભાર મૂક્યો. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે ભારત જેવી મોટી શક્તિ પાસે નોંધપાત્ર ઔદ્યોગિક આધાર હોવો જ જોઈએ. આ મહત્વાકાંક્ષાને પૂર્ણ કરવા માટે, સેમિકન્ડક્ટરથી લઈને ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, ડ્રોન અને બાયોસાયન્સ સુધીના અદ્યતન ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવું મહત્ત્વપૂર્ણ છે. તેમણે ધ્યાન દોર્યું કે વૈશ્વિક ઉત્પાદનનો ત્રીજો ભાગ હવે ચીનમાં કેન્દ્રિત છે, જેના કારણે સપ્લાય ચેઇન સ્થિતિસ્થાપકતા ભારત માટે અતિ મહત્ત્વની બની જાય છે.

જયશંકરે નિષ્કર્ષમાં જણાવ્યું કે, જેમ જેમ ભારત 2047 સુધીમાં વિકસિત ભારત બનવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે, તેમ તેમ વિદેશ નીતિનો ઉદ્દેશ્ય ભારતની વૈશ્વિક હાજરીને વિસ્તૃત કરવાનો રહેશે. ભારતની રાજદ્વારી હવે નિષ્ક્રિય રહેવાને બદલે સક્રિય અને તેના રાષ્ટ્રીય હિતોના રક્ષણ માટે આક્રમક રહેશે. આ વલણ દર્શાવે છે કે ભારત હવે વૈશ્વિક નિયમોનું પાલન કરનાર નહીં, પરંતુ તેને પ્રભાવિત કરનાર અને પોતાની સ્વતંત્ર વ્યૂહરચનાઓ બનાવનાર એક શક્તિશાળી ખેલાડી તરીકે ઉભરી રહ્યું છે.