નવી દિલ્‍હી, તા.૧: નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે સોમવારે લોકસભામાં બે મહત્‍વપૂર્ણ બિલ રજૂ કર્યા. તેમનો ઉદ્દેશ્‍ય તમાકુ અને તમાકુ ઉત્‍પાદનો પર સેન્‍ટ્રલ એક્‍સાઇઝ ડ્‍યુટી અને પાન મસાલાના ઉત્‍પાદન પર નવો સેસ લાદવાનો છે. આ બે કર વર્તમાન GST વળતર સેસને બદલશે, જે ટૂંક સમયમાં સમાપ્ત થવા જઈ રહ્યો છે.

પહેલું બિલ, સેન્‍ટ્રલ એક્‍સાઇઝ (સુધારા) બિલ, ૨૦૨૫, તમામ તમાકુ ઉત્‍પાદનો (સિગારેટ, ચાવવાની તમાકુ, સિગાર, હુક્કા, જરદા અને સુગંધિત તમાકુ) પર લાગુ થશે. તે સરકારને ભવિષ્‍યમાં આ પાપ વસ્‍તુઓ પર કર દર વધારવાની પણ સત્તા આપશે, જેથી GST વળતર ઉપકર સમાપ્ત થયા પછી પણ કર જવાબદારી જળવાઈ રહે.

બીજું બિલ, આરોગ્‍ય સુરક્ષાથી રાષ્‍ટ્રીય સુરક્ષા ઉપકર બિલ, ૨૦૨૫, પાન મસાલા જેવા ચોક્કસ માલના ઉત્‍પાદન પર નવો ઉપકર લાદવાનો પ્રયાસ કરે છે. સરકાર જરૂર મુજબ અન્‍ય ઉત્‍પાદનોનો સમાવેશ કરી શકે છે. તમાકુ અને પાન મસાલા જેવા પાપ વસ્‍તુઓ પર હાલમાં ૨૮% GST લાગે છે, સાથે જ વિવિધ દરે વળતર ઉપકર પણ લાગે છે.

સેન્‍ટ્રલ એક્‍સાઇઝ (સુધારા) બિલમાં સિગાર/ચેરૂટ/સિગારેટ પર ૧,૦૦૦ સ્‍ટીક પર રૂ.૫,૦૦૦-રૂ.૧૧,૦૦૦ ની એક્‍સાઇઝ ડ્‍યુટી લાદવાનો પ્રસ્‍તાવ છે. વધુમાં, બિનપ્રોસેસ્‍ડ તમાકુ પર ૬૦-૭૦% ડ્‍યુટી અને નિકોટિન અને ઇન્‍હેલેશન ઉત્‍પાદનો પર ૧૦૦% ડ્‍યુટી લાદવાનો પ્રસ્‍તાવ છે. હાલમાં, સિગારેટ પર લંબાઈના આધારે પ્રતિ ૧,૦૦૦ સ્‍ટીક પર રૂ.૨,૦૭૬-૩,૬૬૮ નો ૫% એડ વેલોરમ વળતર ઉપકર લાગુ પડે છે.

વળતર ઉપકર નાબૂદ થયા પછી, તમાકુ અને સંબંધિત ઉત્‍પાદનોના વેચાણ પર ૪૦% GST પ્રસ્‍તાવિત એક્‍સાઇઝ ડ્‍યુટી લાગુ પડશે, જ્‍યારે પાન મસાલા પર ૪૦% GST આરોગ્‍ય સુરક્ષા અને રાષ્‍ટ્રીય સુરક્ષા ઉપકર લાગુ પડશે.

બિલમાં જણાવાયું છે કે જાહેર આરોગ્‍ય અને રાષ્‍ટ્રીય સુરક્ષા હેતુઓ માટે સંસાધનો એકત્રિત કરવા માટે આરોગ્‍ય સુરક્ષા અને રાષ્‍ટ્રીય સુરક્ષા ઉપકર લાદવાનો પ્રસ્‍તાવ છે.

તળણમૂલ કોંગ્રેસના સાંસદ સૌગત રોયે બંને બિલ રજૂ કરવાનો વિરોધ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે તમાકુ હાનિકારક છે, પરંતુ સેન્‍ટ્રલ એક્‍સાઇઝ (સુધારા) બિલમાં આનો ઉલ્લેખ નથી. આરોગ્‍ય સુરક્ષાથી રાષ્‍ટ્રીય સુરક્ષા ઉપકર બિલ, ૨૦૨૫નો ઉલ્લેખ કરતા, રોયે જણાવ્‍યું હતું કે રાજ્‍યો બિલનો વિરોધ કરે છે કારણ કે સેસની રકમ તેમની સાથે શેર કરવામાં આવતી નથી.

૧ જુલાઈ, ૨૦૧૭ ના રોજ GST અમલીકરણ સમયે, રાજ્‍યોને મહેસૂલ નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે પાંચ વર્ષ માટે, ૩૦ જૂન, ૨૦૨૨ સુધી, વળતર ઉપકર સ્‍થાપિત કરવામાં આવ્‍યો હતો. વળતર ઉપકરનો સમયગાળો પાછળથી ચાર વર્ષ વધારીને ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૬ સુધી કરવામાં આવ્‍યો હતો, અને એકત્રિત ભંડોળનો ઉપયોગ કેન્‍દ્ર સરકાર દ્વારા COVID-૧૯ રોગચાળા દરમિયાન રાજ્‍યોને GST મહેસૂલ નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે લેવામાં આવેલી લોન ચૂકવવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ લોન ડિસેમ્‍બર ૨૦૨૫ સુધીમાં સંપૂર્ણપણે ચૂકવવામાં આવશે, તેથી વળતર ઉપકર સમાપ્ત થશે.

૩ સપ્‍ટેમ્‍બર, ૨૦૨૫ ના રોજ, GST કાઉન્‍સિલે નિર્ણય લીધો કે તમાકુ અને પાન મસાલા પર વળતર ઉપકર બધી લોન ચૂકવવામાં ન આવે ત્‍યાં સુધી ચાલુ રહેશે. અન્‍ય લક્‍ઝરી ચીજવસ્‍તુઓ પર વળતર ઉપકર ૨૨ સપ્‍ટેમ્‍બર, ૨૦૨૫ ના રોજ સમાપ્ત થયો. GST કર દર ફક્‍ત બે સ્‍લેબ પર સેટ કરવામાં આવ્‍યો હતોઃ ૫% અને ૧૮%. અલ્‍ટ્રા-લક્‍ઝરી વસ્‍તુઓ, વાયુયુક્‍ત પીણાં અને અન્‍ય ડિમેરિટ ગુડ્‍સ પર ૪૦% કર લાદવામાં આવ્‍યો હતો.