નવી દિલ્હી: ભારતની હવાઈ મુસાફરીની સુરક્ષા પર એક મોટો ખતરો ઊભો થયો છે, કારણ કે દિલ્હી, મુંબઈ, કોલકાતા, હૈદરાબાદ, અમૃતસર, બેંગલુરુ અને ચેન્નાઈ સહિત દેશના અનેક મોટા એરપોર્ટ નજીક ઉડતા વિમાનોમાં GPS સ્પૂફિંગ અને GNSS દખલગીરીના ગંભીર બનાવો નોંધાયા છે. નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયે સંસદને આ અંગે માહિતી આપી, અને સ્વીકાર્યું કે સેટેલાઇટ સિગ્નલોમાં દખલગીરી ફ્લાઇટ સલામતી માટે ગંભીર છે.

GPS સ્પૂફિંગ એ એક પ્રકારનો સાયબર હુમલો છે, જેમાં હુમલાખોરો નકલી સેટેલાઇટ સિગ્નલ મોકલે છે. આના કારણે વિમાનના નેવિગેશન સિસ્ટમને ખોટા સ્થાન, ઊંચાઈ અથવા ગતિનો ડેટા મળે છે, અથવા સિસ્ટમ એવી પરિસ્થિતિઓ દર્શાવે છે જે ખરેખર અસ્તિત્વમાં નથી. તાજેતરમાં, દિલ્હી એરપોર્ટ નજીકની ઘણી ફ્લાઇટ્સને ૬૦ નોટિકલ માઇલ સુધી ખોટો સ્થાન ડેટા મળ્યો હતો, જેના કારણે સાવચેતી તરીકે કેટલાક વિમાનોને જયપુર અથવા લખનૌ જેવા નજીકના એરપોર્ટ તરફ વાળવાની ફરજ પડી હતી. આ ખતરાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં લઈને, NSA કાર્યાલય દ્વારા પણ આ ઘટનાઓની તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે.

નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રી રામ મોહન નાયડુએ સંસદને ખાતરી આપી કે જ્યારે પણ સેટેલાઇટ નેવિગેશન ખોરવાય છે, ત્યારે ભારતનું લઘુત્તમ ઓપરેટિંગ નેટવર્ક, જે પરંપરાગત ગ્રાઉન્ડ-આધારિત નેવિગેશન સિસ્ટમ્સ  પર આધારિત છે, તે સુરક્ષિત રીતે ફ્લાઇટ્સ ચલાવવા માટે સક્ષમ છે. જોકે, DGCA એ નવેમ્બર ૨૦૨૩માં જ તમામ એરલાઇન્સ અને એરપોર્ટને આવી ઘટનાઓની ફરજિયાતપણે જાણ કરવા  નિર્દેશ આપ્યો હતો, જેના કારણે દેશભરમાંથી સતત અહેવાલો મળી રહ્યા છે.

એરપોર્ટ નજીક GPS/GNSS સિગ્નલોમાં દખલગીરી ટેકનિકલ અને ઓપરેશનલ બંને રીતે ગંભીર જોખમો ઊભા કરે છે. ખોટા ડેટાને કારણે વિમાન તેના રૂટથી ભટકાઈ શકે છે, રનવે જાગૃતિ  સિસ્ટમ ખોટી ચેતવણી આપી શકે છે, અને સૌથી ગંભીર રીતે, એક જ વિસ્તારમાં બહુવિધ વિમાનોના ડેટામાં અસંગતતા આવતા એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ માટે યોગ્ય સ્થાન નક્કી કરવું મુશ્કેલ બની જાય છે. આનાથી પાઇલટ્સ અને ATC બંને પર કાર્યભાર વધે છે અને અકસ્માતની સંભાવના વધી જાય છે. તેથી, સુરક્ષિત હવાઈ મુસાફરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે એરપોર્ટની આસપાસ રીડન્ડન્સી સિસ્ટમ્સ અને GNSS સુરક્ષા મજબૂત બનાવવી અત્યંત જરૂરી છે.