તા. ૨૦ સપ્ટેમ્બર ર૦ર૫ વિક્રમ સંવત ર૦૮૧ ભાદરવો વદ – ૧૪ શનિવાર
સંચાર સાથે એપ થકી સરકાર શું ઘુસવા માંગે છે મોબાઇલમાં ??
શું મોબાઇલ પ્રાઇવસીનો યુગ પુરો ? શું સરકાર દરેકે દરેક મોબાઇલ ઉપર બાજનજર રાખવા માંગે છે ? : તમારા નવા મોબાઇલમાં ‘સંચાર સાથી' એપ ઇન્સ્ટોલ થશે : આ એપ IMEI ફ્રોડ - બોગસ કોલ -ચોરાયેલ ફોનની ફરિયાદ નોંધાવવામાં મદદ કરે છે
નવી દિલ્હી, તા.૨: ભારતના ટેલિકોમ મંત્રાલયે તમામ સ્માર્ટફોન ઉત્પાદકોને સરકારી માલિકીની સાઇબર-સુરક્ષા ઍપ્લિકેશન ‘સંચારસાથી' પ્રીલોડ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. સાથે તાકીદ પણ કરવામાં આવી છે કે બધાં નવાં ઉપકરણોમાં આ ઍપ ડિલીટ પણ થઈ શકે નહીં. સરકારના આ પગલાથી ઍપલ અને પ્રાઇવસીના હિમાયતીઓ નારાજ થાય એવી શકયતા છે.ભારત સરકારે મોબાઇલ કંપનીઓને ૯૦ દિવસની અંદર કોમ્યુનિકેશન્સ પાર્ટનર એપ ઇન્સ્ટોલ કરવા જણાવ્યું છે. જ્યારે સાયબર સુરક્ષા અને છેતરપિંડીવાળા IMEI નંબરોને કારણો તરીકે દર્શાવવામાં આવી રહ્યા છે, તે સંપૂર્ણપણે સાચું નથી. એવી આશંકા છે કે આનાથી ગોપનીયતા સંપૂર્ણપણે ખોવાઈ જશે.
સાઇબર ગુના અને હૅકિંગના અપરાધોમાં થઈ રહેલા કેસોને પહોંચી વળવા માટે સરકારે આ પગલું લીધું છે. તાજેતરમાં રશિયાએ પણ આવું પગલું લીધું હતું. છેતરપિંડી માટે ચોરાયેલા ફોનના ઉપયોગને રોકવા અથવા રાજ્ય સમર્થિત સરકારી ઍપ્લિકેશનોને પ્રોત્સાહન આપવાનો આ પ્રયાસ છે.
અગાઉ સરકારી ઍન્ટિ-સ્પૅમ મોબાઇલ ઍપ્લિકેશનના વિકાસ વિશે ટેલિકૉમ નિયમનકાર સાથે ઍપલ ટકરાઈ ચૂકી છે. હવે એની સાથે સૅમસંગ, વિવો, ઓપ્પો અને શાઓમી જેવી કંપનીઓ પણ નવા આદેશથી બંધાયેલી છે.
૨૦ નવેમ્બરના આદેશમાં સરકારે જણાવ્યું છે કે દરેક ઉત્પાદિત મોબાઇલ ફોનમાં સંચારસાથી ઍપ્લિકેશન પહેલાંથી ઇન્સ્ટૉલ કરવામાં આવવી જોઈએ અને એની ખાતરી કરવા માટે ૯૦ દિવસનો સમય આપવામાં આવ્યો છે.
ભારત સરકારે સ્માર્ટફોન ઉત્પાદકોને દરેક નવા ડિવાઇસ પર સરકારી સાયબર સુરક્ષા એપ્લિકેશન, સંચાર સાથી, પ્રીલોડ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. તેમને આ ‘ખાનગી રીતે' કરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. આનો અર્થ એ છે કે ભારત સરકારની એક એપ્લિકેશન, સંચાર સાથી, તમારા ફોનમાં ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવશે. નવા ફોનમાં તે પહેલાથી જ હશે. જો કે, હાલના ફોનમાં તેને ઇન્સ્ટોલ કરવા માટે, કંપનીઓને સોફ્ટવેર અપડેટ દ્વારા તેને ઇન્સ્ટોલ કરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. આ એક એવી એપ્લિકેશન હશે જેને કોઈ દૂર કરી શકશે નહીં.
રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, ૨૮ નવેમ્બરના રોજ જારી કરાયેલ આદેશમાં કંપનીઓને આ કરવા માટે ૯૦ દિવસનો સમય આપવામાં આવ્યો છે. તેમને ખાતરી કરવા કહેવામાં આવ્યું છે કે સંચાર સાથી એપ્લિકેશન નવા ફોનમાં પહેલાથી ઇન્સ્ટોલ કરેલી છે અને વપરાશકર્તાઓ તેને અક્ષમ કરી શકતા નથી. સપ્લાય ચેઇનમાં પહેલાથી જ રહેલા ઉપકરણો માટે, આદેશમાં ઉત્પાદકોને સોફ્ટવેર અપડેટ દ્વારા એપ્લિકેશન ઇન્સ્ટોલ કરવાની જરૂર છે.
જોકે, સરકારનો દાવો છે કે જાન્યુઆરીમાં લોન્ચ કરાયેલ સંચાર સાથી એપ્લિકેશને ૭૦૦,૦૦૦ થી વધુ ખોવાયેલા ફોન શોધવામાં મદદ કરી છે, જેમાં ફક્ત ઓક્ટોબરમાં ૫૦,૦૦૦ ફોનનો સમાવેશ થાય છે.
સરકારી આદેશ બાદ ટેલિકોમ કંપનીઓ હાઈ એલર્ટ પર છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, ભારત સરકારના આ પગલાથી એપલ સાથે વિવાદ થઈ શકે છે, જે સામાન્ય રીતે આવા સરકારી નિર્દેશોને નાપસંદ કરે છે. રોઇટર્સે એકસ્ત્રોતને ટાંકીને જણાવ્યું હતું કે એપલ તેના ફોન પર તેની પોતાની માલિકીની એપ્લિકેશનો પહેલાથી ઇન્સ્ટોલ કરે છે અને તેની આંતરિક નીતિઓ વેચાણ પહેલાં કોઈપણ સરકારી અથવા તળતીય-પક્ષ એપ્લિકેશનોના ઇન્સ્ટોલેશનને પ્રતિબંધિત કરે છે.
એપલ, સેમસંગ અને શાઓમીએ ટિપ્પણી માટે રોઇટર્સની વિનંતીઓનો જવાબ આપ્યો ન હતો, ન તો ટેલિકોમ્યુનિકેશન મંત્રાલયે.
સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ ‘ચિંતિત છે કે ઓર્ડર જારી કરતા પહેલા કંપનીઓ સાથે કોઈ પરામર્શ કરવામાં આવ્યો ન હતો.' કંપનીઓ વપરાશકર્તાની ગોપનીયતા વિશે ચિંતિત છે, કારણ કે તેઓ હંમેશા કોઈપણ મોબાઇલ ફોન પર ઇન્સ્ટોલ કરેલી સરકારી અથવા તળતીય-પક્ષ એપ્લિકેશનોથી સાવચેત રહે છે. સરકારે સંચય સાથીના ઘણા તકનીકી પાસાઓ સ્પષ્ટ કર્યા નથી.
સરકારી આદેશમાં જણાવાયું છે કે ડુપ્લિકેટ અથવા નકલી IMEI નંબરો દ્વારા ઉભા થતા ટેલિકોમ સાયબર સુરક્ષા માટે ગંભીર ખતરા નો સામનો કરવા માટે એપ્લિકેશન જરૂરી છે. આ કૌભાંડો અને નેટવર્ક દુરુપયોગ શોધવામાં મદદ કરશે.
IMEI, અથવા ઇન્ટરનેશનલ મોબાઇલ ઇક્વિપમેન્ટ આઇડેન્ટિટી, દરેક હેન્ડસેટ માટે અનન્ય ૧૪ થી ૧૭-અંકનો નંબર છે. તેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ચોરાયેલા ફોનના નેટવર્કને ઍક્સેસ કરવા માટે થાય છે. સંચાર સાથી સરકારી એપ્લિકેશન વપરાશકર્તાઓને કેન્દ્રીય રજિસ્ટ્રી દ્વારા શંકાસ્પદ કોલ્સની જાણ કરવા, IMEI ચકાસવા અને ચોરાયેલા મોબાઇલ ફોનને બ્લોક કરવાની મંજૂરી આપે છે.
કેન્દ્ર સરકારે મોબાઈલ ફોન યુઝર્સ અને ઉત્પાદક કંપનીઓ માટે એક મોટો અને મહત્વનો નિર્ણય લીધો છે. ટેલિકોમ વિભાગે તમામ સ્માર્ટફોન ઉત્પાદકોને નિર્દેશ આપ્યો છે કે હવેથી બજારમાં આવતા દરેક મોબાઈલ ફોનમાં સરકારની ‘સંચાર સાથી' એપ્લિકેશન પ્રી-ઈન્સ્ટોલ એટલે કે પહેલાથી જ ઈન્સ્ટોલ કરેલી હોવી જોઈએ. આ નિર્ણયની સૌથી ચર્ચાસ્પદ બાબત એ છે કે ગ્રાહકો કે યુઝર્સ ઈચ્છે તો પણ આ એપ્લિકેશનને પોતાના ફોનમાંથી અનઈન્સ્ટોલ કરી શકશે નહીં કે તેને ડિસેબલ (બંધ) કરી શકશે નહીં. સરકારના આ પગલાંથી સાયબર સુરક્ષા વધશે તેવો દાવો છે, પરંતુ સાથે જ પ્રાઈવસી અને ફોન પરના નિયંત્રણને લઈને નવી ચર્ચા પણ શરૂ થઈ છે.
સરકાર દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા નિર્દેશો મુજબ, મોબાઈલ મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપનીઓએ તેમના સોફ્ટવેર અને હાર્ડવેર સેટઅપમાં જરૂરી ફેરફાર કરવા પડશે જેથી સંચાર સાથી એપ ફોનની ઓપરેટિંગ સિસ્ટમનો જ એક અતૂટ હિસ્સો બની જાય. સામાન્ય રીતે ફોનમાં આવતી બિનજરૂરી એપ્સને યુઝર્સ કાઢી શકતા હોય છે, પરંતુ આ સરકારી એપ માટે તે વિકલ્પ આપવામાં આવશે નહીં.
શું છે ‘સંચાર સાથી' એપ્લિકેશન? તેની વિશેષતાઓ શું છે ?
‘સંચાર સાથી' એ ભારત સરકારના ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી એક નાગરિક કેન્દ્રિત પહેલ છે. આ પોર્ટલ અને એપ્લિકેશનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મોબાઈલ ગ્રાહકોની સુરક્ષા વધારવાનો અને મોબાઈલ ચોરી કે ફ્રોડના કિસ્સામાં મદદ કરવાનો છે. આ એપ્લિકેશનમાં નીચે મુજબની મહત્વની સુવિધાઓ મળે છેઃ
જ્જ ખોવાયેલો મોબાઈલ બ્લોક કરવો (સીઈઆઈઆર): જો તમારો મોબાઈલ ચોરાઈ જાય કે ખોવાઈ જાય, તો આ એપની મદદથી તમે તેને સીધો બ્લોક કરી શકો છો. સેન્ટ્રલ ઈક્વિપમેન્ટ આઈડેન્ટિટી રજિસ્ટર (સીઈઆઈઆર) મોડ્યુલ દ્વારા ફોન બ્લોક થતા તે ફોન ભારતના કોઈપણ નેટવર્ક પર કામ કરતો બંધ થઈ જાય છે, ભલે તેમાં બીજું સિમ કાર્ડ નાખવામાં આવે.
જ્જ તમારા નામે કેટલા સિમ કાર્ડ છે તે જાણવું (TAFCOP): આ સૌથી મહત્વનું ફીચર છે. તમે તમારો મોબાઈલ નંબર નાખીને જાણી શકો છો કે તમારા આધાર કાર્ડ કે આઈડી પ્રૂફ પર કુલ કેટલા સિમ કાર્ડ એક્ટિવ છે. જો કોઈ અજાણ્યો નંબર તમારા નામે ચાલતો હોય તો તમે અહીંથી જ તેને રિપોર્ટ કરીને બંધ કરાવી શકો છો.
જ્જ ચોરાયેલા ફોનનું ટ્રેકિંગઃ પોલીસમાં ફરિયાદ કર્યા બાદ, આ એપ દ્વારા યુઝર પોતાના ચોરાયેલા ફોનનું સ્ટેટસ જાણી શકે છે અને જો ફોન મળી જાય તો તેને અનબ્લોક પણ કરી શકે છે.
જ્જ સાચા મોબાઈલની ઓળખ (KYM): નવો જૂનો ફોન ખરીદતા પહેલા તે ચોરાયેલો છે કે નહીં અથવા તે બ્લેક લિસ્ટેડ છે કે નહીં તે આ એપ દ્વારા તેના ઇએમઈઆઇ નંબરથી જાણી શકાય છે.
શા માટે આ નિર્ણય વિવાદાસ્પદ ગણાય છે?
સરકારનો હેતુ સાયબર ફ્રોડ રોકવાનો અને સુરક્ષા વધારવાનો છે, પરંતુ ટેકનોલોજી નિષ્ણાતો અને અમુક વર્ગ દ્વારા આને વિવાદાસ્પદ માનવામાં આવી રહ્યું છે. મુખ્ય ચિંતા એ છે કે જ્યારે કોઈ એપને ડિલીટ ન કરી શકાય તેવી બનાવવામાં આવે છે, ત્યારે તે ગ્રાહકના ફોનની સ્પેસ અને પ્રોસેસિંગ પાવરનો ઉપયોગ કરે છે. વળી, સરકારી એપ સતત ફોનમાં રહેવાથી ડેટા પ્રાઈવસી અને સર્વેલન્સ (જાસૂસી)ને લઈને પણ સવાલો ઉભા થઈ રહ્યા છે કે શું સરકાર નાગરિકોના લોકેશન કે ડેટા પર નજર રાખશે? જોકે, સત્તાવાર રીતે સરકારનું કહેવું છે કે આ માત્ર સુરક્ષા અને સુવિધા માટે જ છે.
(10:31 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
