બેંગલુરુ: ભારતને સંરક્ષણ ક્ષેત્રે વૈશ્વિક શક્તિ બનાવવામાં ત્રણ મુખ્ય કંપનીઓએ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે: હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL), ભારત ઇલેક્ટ્રોનિક્સ લિમિટેડ (BEL) અને મઝાગોન ડોક શિપબિલ્ડર્સ લિમિટેડ (MDSL). તાજેતરમાં, સ્ટોકહોમ ઇન્ટરનેશનલ પીસ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (SIPRI) એ આ ત્રણેય કંપનીઓને વિશ્વની ટોચની ૧૦૦ સંરક્ષણ કંપનીઓમાં સ્થાન આપીને ભારતને વૈશ્વિક મંચ પર ગૌરવ અપાવ્યું છે. આ સફળતા ભારતીય સંરક્ષણ ઉદ્યોગની વધતી જતી ક્ષમતા અને 'આત્મનિર્ભર ભારત'ના સંકલ્પની પુષ્ટિ કરે છે.

આ યાદીમાં HAL ભારતની સૌથી મોટી સંરક્ષણ ઉત્પાદન કંપની તરીકે તેનું સ્થાન જાળવી રાખ્યું છે. $૩.૮ બિલિયનની આવક સાથે HAL વૈશ્વિક રેન્કિંગમાં ૪૪મા ક્રમે છે, જેનું કામ તેજસ જેવા ફાઇટર જેટ અને ધ્રુવ હેલિકોપ્ટરનું ઉત્પાદન કરીને ભારતીય વાયુસેનાને મજબૂત કરવાનું છે. ત્યારબાદ BEL $૧.૭૪ બિલિયનની આવક સાથે ૫૮મા ક્રમે છે, જે સૈન્યની "આંખો અને કાન" સમાન રડાર, સોનાર અને સંદેશાવ્યવહાર પ્રણાલીઓ વિકસાવે છે. છેલ્લે, MDSL, જેનાં મૂળ ૧૭૭૪ સુધી જાય છે, તે વિશ્વ રેન્કિંગમાં ૯૧મા ક્રમે છે અને ભારતીય નૌકાદળ માટે યુદ્ધ જહાજો, ફ્રિગેટ્સ અને સ્કોર્પિન સબમરીનનું નિર્માણ કરીને સમુદ્રનું રક્ષણ કરે છે.

આ ત્રણેય કંપનીઓની સફળતા ભારતના સંરક્ષણ આત્મનિર્ભરતાના સપનાને સાકાર કરવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ છે. HAL એ ૧૯૪૦ માં વાલચંદ હીરાચંદના સ્વપ્નથી શરૂઆત કરીને, ૧૯૫૧ માં પ્રથમ સ્વદેશી ટ્રેનર HT-2 વિકસાવ્યું હતું, જે ભારતીય ઉડ્ડયનનો પાયો બન્યો. BEL ની સ્થાપના ૧૯૫૪ માં ડિજિટલ યુદ્ધની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવી હતી અને તેની ૨૩.૬% ની ઝડપી વૃદ્ધિ તેની વધતી ક્ષમતાઓનો પુરાવો છે. જ્યારે MDSL એ INS શાલ્કી (૧૯૯૨) જેવી સ્વદેશી સબમરીન બનાવીને ભારતને આ ક્ષેત્રમાં અગ્રણી દેશોની હરોળમાં મૂક્યું છે.

આ ભારતીય કંપનીઓની વધતી તાકાત અને વૈશ્વિક માન્યતા પાકિસ્તાન જેવા પડોશી દેશો માટે ચિંતાનો વિષય છે. SIPRI રેન્કિંગમાં ભારતીય કંપનીઓનું સતત સારું પ્રદર્શન એ સંકેત આપે છે કે ભારત હવે માત્ર સંરક્ષણ ઉપકરણોનો ગ્રાહક નથી, પરંતુ આધુનિક શસ્ત્રોનો નિર્માતા પણ બની ગયું છે. આનાથી ભારતીય સેનાની ક્ષમતાઓમાં વધારો થયો છે, જે સરહદો પરની કોઈપણ કાર્યવાહીમાં ભારતને નિર્ણાયક વ્યૂહાત્મક લાભ આપે છે.