નવી દિલ્હી: નવેમ્બર મહિનામાં ભારતના ઉત્પાદન ક્ષેત્ર માટે એક ચેતવણીરૂપ સંકેત મળ્યો છે. HSBC મેન્યુફેક્ચરિંગ PMI (પર્ચેઝિંગ મેનેજર્સ ઇન્ડેક્સ) ઓક્ટોબરમાં ૫૯.૨ થી ઘટીને ૫૬.૬ પર પહોંચી ગયો છે, જે છેલ્લા નવ મહિનામાં સૌથી નીચલું સ્તર છે. જોકે આ સૂચકાંક હજી પણ વૃદ્ધિના ક્ષેત્રમાં (૫૦થી ઉપર) છે, પરંતુ ઘટાડો એટલો તીવ્ર હતો કે વૈશ્વિક રેન્કિંગમાં થાઇલેન્ડે (PMI ૫૬.૮) ભારતને પાછળ છોડી દીધું, જે તેના અઢી વર્ષના સૌથી ઊંચા સ્તરે છે.

આ ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ ભારતીય કંપનીઓમાં આશાવાદનું ઓછું થવું છે. સર્વે મુજબ, ભારતીય કંપનીઓનો આશાવાદ લગભગ સાડા ત્રણ વર્ષના નીચલા સ્તરે આવી ગયો છે, જે વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં વધારો થવાની ચિંતાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે. બીજી તરફ, એશિયાના અન્ય ભાગોમાં મિશ્ર ચિત્ર જોવા મળ્યું: ચીનમાં ઉત્પાદન ફરી ૫૦ ની નીચે આવી ગયું, જ્યારે ASEAN બ્લોકે સતત ત્રીજા મહિને મજબૂત સુધારો નોંધાવ્યો, અને મલેશિયામાં ત્રણ વર્ષ પછી વૃદ્ધિ પાછી આવી. યુરોઝોન PMI ઘટીને પાંચ મહિનાના નીચલા સ્તરે પહોંચ્યો, પરંતુ ભવિષ્ય વિશેનો કોર્પોરેટ વિશ્વાસ જૂન પછી સૌથી મજબૂત રહ્યો હતો.

વૈશ્વિક સ્તરે, વૈશ્વિક ઉત્પાદન PMI થોડો ઘટીને ૫૦.૫ થયો છે. ભારતીય કંપનીઓનો ઘટાડો હોવા છતાં, વૈશ્વિક વ્યાપાર અપેક્ષાઓ પાંચ મહિનાની ઊંચી સપાટીએ પહોંચી છે. થાઇલેન્ડ, બ્રાઝિલ અને કોલંબિયા જેવા દેશો સૌથી વધુ આશાવાદી હતા. ભારતે વૃદ્ધિ જાળવી રાખી છે, પરંતુ તીવ્ર સ્પર્ધા અને વધતા વૈશ્વિક આર્થિક દબાણના સંકેતો સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહ્યા છે.