નવી દિલ્‍હી તા.૪: બુધવારે અમેરિકન ડોલર સામે રૂપિયો ઐતિહાસિક રીતે ઘટ્‍યો. આ પહેલી વાર છે જ્‍યારે ડોલર સામે રૂપિયો ૯૦ ને પાર કરી ગયો છે. આના મુખ્‍ય કારણો વિદેશી ભંડોળનો પ્રવાહ, ક્રૂડ ઓઇલના ઊંચા ભાવ અને ભારત-અમેરિકાના વેપાર કરાર અંગે અનિﾍતિતા હતા. ફોરેક્‍સ વેપારીઓ કહે છે કે મોટાભાગના સમય માટે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) તરફથી નોંધપાત્ર હસ્‍તક્ષેપનો અભાવ પણ બજાર પર દબાણ લાવી રહ્યો હતો.

રૂપિયાની આ નબળાઈની અસર ફક્‍ત શેરબજાર કે ફોરેક્‍સ વેપારીઓ સુધી મર્યાદિત નથી. હવે તે સામાન્‍ય ભારતીય પરિવારોને પણ અસર કરી રહી છે, પછી ભલે તે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ હોય, EMI હોય, બાળકોની ટ્‍યુશન ફી હોય કે વિદેશ મુસાફરી ખર્ચ હોય.

ભારત તેની તેલની જરૂરિયાતોના ૯૦% આયાત કરે છે. વધુમાં, આપણે ઇલેક્‍ટ્રોનિક્‍સ, ખાતરો અને રસોઈ તેલ જેવી આવશ્‍યક ચીજવસ્‍તુઓ માટે વિદેશી સપ્‍લાયર્સ પર આધાર રાખીએ છીએ. જ્‍યારે રૂપિયો નબળો પડે છે, ત્‍યારે આ બધી આયાતી ચીજોની કિમતો વધે છે, એટલે કે વધુ ડોલર ચૂકવવા પડે છે. આનો અર્થ એ છે કે તમારો આગામી iPhone, રેફ્રિજરેટર અથવા કાર ખરીદવી વધુ મોંઘી બની શકે છે.

ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતના ૯૦% અને રસોઈ તેલના ૬૦% થી વધુ આયાત કરે છે. નબળો રૂપિયો આને વધુ મોંઘો બનાવશે.

લેપટોપ, રેફ્રિજરેટર અને સ્‍માર્ટફોન જેવા આયાતી માલ વધુ મોંઘા બનશે.

રસોઈ તેલ, LPG અને પેટ્રોલના વધતા ભાવ બજેટ પર વધુ ભાર મૂકશે, ખાસ કરીને ઓછી અને મધ્‍યમ આવક ધરાવતા પરિવારો માટે.

વિદેશમાં અભ્‍યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓને ૨૦૨૩ કરતાં વાર્ષિક રૂા.૫૦૦,૦૦૦ થી રૂા.૧૦૦,૦૦૦ વધુ ખર્ચ કરવો પડી શકે છે, ખાસ કરીને એવા વિદ્યાર્થીઓ માટે જે ટ્‍યુશન ફી અને રહેવાનો ખર્ચ ડોલરમાં ચૂકવે છે.

વિદેશમાં અભ્‍યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે વાર્ષિક ટ્‍યુશન ફી, જે અગાઉ રૂા.૮૦ પ્રતિ ડોલરના દરે રૂા.૪ મિલિયન હતી, તે હવે વધીને રૂા.૪.૫ મિલિયન થઈ ગઈ છે. આ રૂા.૫ મિલિયનનો સીધો વધારો દર્શાવે છે, જે ઘણા મધ્‍યમ વર્ગના પરિવારોની ઘણા મહિનાઓની આવકની સમકક્ષ છે.

શિક્ષણ લોન પરનો બોજ પણ વધશે. રૂા.૮૦ પ્રતિ ડોલરના દરે લીધેલી લોન ચૂકવતા વિદ્યાર્થીઓએ હવે રૂપિયાના સંદર્ભમાં ૧૨-૧૩% વધુ ચૂકવવા પડશે.

દર મહિને રૂા.૧.૫ મિલિયન કમાતા પરિવારોએ નવી શિક્ષણ લોન ચ્‍પ્‍ત્‍ ચૂકવવા માટે તેમની બચતમાં ઘટાડો કરવો પડી શકે છે અથવા આવશ્‍યક ખર્ચમાં ઘટાડો કરવો પડી શકે છે.

૧. અમેરિકા સાથે વેપાર તણાવ

યુએસ સાથે તાજેતરની વેપાર વાટાઘાટો નિષ્‍ફળ ગઈ. અમેરિકાએ ભારતીય નિકાસ પર ટેરિફમાં વધારો કર્યો છે, કેટલાકમાં ૫૦% સુધી. આનાથી ભારતીય વ્‍યવસાયોનો વિશ્વાસ ડગમગી ગયો છે.

૨. રોકાણકાર નિર્ગમન

ભારતમાં સ્‍થિર ફુગાવા અને GDP વૃદ્ધિ છતાં, વિદેશી રોકાણકારોએ ૨૦૨૫ માં ભારતીય શેરબજારમાંથી ઼૧૭ બિલિયન પાછા ખેંચી લીધા. આનાથી રૂપિયા પર અસર પડી છે.

૩. RBI નીતિમાં ફેરફાર

આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ (IMF) એ ભારતના વિનિમય દર શાસનને સ્‍થિર થી ક્રોલ-લાઇક કર્યું છે. આનો અર્થ એ છે કે ભારતીય રિઝર્વ બેંક હવે રૂપિયાને સુરક્ષિત કરવાનો પ્રયાસ કરવાને બદલે તેને નિયંત્રિત કરી રહી છે.

પણ આ લોકો માટે સારું રૂપિયામાં ઘટાડો એ લોકો માટે સારો છે જેઓ ભારતમાં તેમના સંબંધીઓ અથવા પરિવારના સભ્‍યોને પૈસા મોકલે છે. હવે તેમને ડોલરની તુલનામાં વધુ રૂપિયા મળશે. ભારતને ૨૦૨૪ માં ઼૧૩૭ થી ઼૧૩૮ બિલિયન વિદેશી હૂંડિયામણ મળ્‍યું, જે અન્‍ય કોઈપણ દેશ કરતાં બમણું છે. જો યુએસમાં કોઈ વ્‍યક્‍તિ ભારતમાં ઼૫૦૦ મોકલે છે, તો ભારતમાં રહેતી વ્‍યક્‍તિને હવે તે ઼૫૦૦ ના બદલામાં રૂ. ૪૫,૦૦૦ મળશે.(૩૮.૪)