નવી દિલ્‍હી, તા.૪: રશિયાના રાષ્‍ટ્રપતિ વ્‍લાદિમીર પુતિન આજે ભારત-રશિયા વ્‍યૂહાત્‍મક ભાગીદારીની ૨૫મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે બે દિવસીય મુલાકાત માટે ભારત આવી રહ્યા છે. ૨૦૦૦ પછી પુતિનની આ ૧૧મી ભારત મુલાકાત હશે અને ડિસેમ્‍બરમાં તેમની છઠ્ઠી મુલાકાત હશે. પુતિનની આ મુલાકાત ૨૩મી દ્વિપક્ષીય શિખર સંમેલનનો ભાગ હશે, જેના પરિણામે સંરક્ષણ, ઊર્જા, વેપાર અને અવકાશ જેવા ક્ષેત્રોમાં મોટા કરાર થવાની અપેક્ષા છે. રશિયન ડુમાએ ભારત સાથે પહેલાથી જ ઘણા લશ્‍કરી સહયોગ કરારોને મંજૂરી આપી દીધી છે, જે આ મુલાકાતને વધુ મહત્‍વપૂર્ણ બનાવે છે.

પુતિનનો સમયપત્રક વ્‍યસ્‍ત રહેશે. તેઓ ૪ ડિસેમ્‍બરના રોજ સાંજે ૬-૭ વાગ્‍યાની આસપાસ નવી દિલ્‍હી પહોંચશે, જ્‍યાં વડા પ્રધાન નરેન્‍દ્ર મોદી તેમના સન્‍માનમાં ૭, લોક કલ્‍યાણ માર્ગ ખાતે ખાનગી રાત્રિભોજનનું આયોજન કરશે. બીજા દિવસે સવારે, ૫ ડિસેમ્‍બરે, રાષ્‍ટ્રપતિ ભવનમાં ઔપચારિક સ્‍વાગત અને ગાર્ડ ઓફ ઓનર આપવામાં આવશે, ત્‍યારબાદ રાજઘાટ ખાતે મહાત્‍મા ગાંધીને શ્રદ્ધાંજલિ આપવામાં આવશે. પીએમ મોદી સાથે દ્વિપક્ષીય મુલાકાત, પ્રતિનિધિમંડળ-સ્‍તરની વાટાઘાટો અને સંયુક્‍ત નિવેદન આપવામાં આવશે. સાંજે, તેઓ ભારત-રશિયા બિઝનેસ ફોરમને સંબોધિત કરશે, ત્‍યારબાદ રાષ્‍ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ દ્વારા આયોજિત રાજ્‍ય ભોજન સમારંભનું આયોજન કરવામાં આવશે.

પુતિન રાષ્‍ટ્રપતિ તરીકે નવ વખત ભારતની મુલાકાતે આવ્‍યા છે, જે મોટાભાગે ડિસેમ્‍બરમાં હતા. તેમની પહેલી મુલાકાત ઓક્‍ટોબર ૨૦૦૦માં હતી, જ્‍યારે બંને દેશોએ વ્‍યૂહાત્‍મક ભાગીદારીની જાહેરાત કરી હતી. ડિસેમ્‍બરમાં પુતિનની વારંવાર મુલાકાતો ભારત-રશિયા વાર્ષિક શિખર સંમેલનને કારણે થાય છે, જે હંમેશા વર્ષના અંતમાં થાય છે. આ વાર્ષિક શિખર સંમેલન બંને દેશો વચ્‍ચેના સંબંધોની સમીક્ષા કરવા માટે એક મુખ્‍ય પ્‍લેટફોર્મ તરીકે કામ કરે છે. વડા પ્રધાન તરીકે પુતિનની એકમાત્ર સત્તાવાર મુલાકાત માર્ચ ૨૦૧૦માં હતી.

આ પેટર્નમાં હવામાન પણ એક પરિબળ છે. ડિસેમ્‍બરમાં ભારતનો શિયાળો રશિયા જેવા ઠંડા દેશ માટે આરામદાયક હોય છે, જ્‍યાં તાપમાન શૂન્‍યથી નીચે આવી શકે છે. દિલ્‍હીનો હળવો શિયાળો પ્રવાસને આરામદાયક બનાવે છે. પુતિનની મુલાકાતોનું એક મુખ્‍ય આકર્ષણ, વ્‍યવસ્‍થાઓની સમીક્ષા કરવા માટે રશિયન સુરક્ષા ટીમ ભારતમાં આવી ચૂકી છે.

આ મુલાકાત દરમિયાન S-૪૦૦ વાયુ સંરક્ષણ પ્રણાલીની નવી રેજિમેન્‍ટ, ટેકનોલોજી ટ્રાન્‍સફર અને Su-૫૭ ફાઇટર જેટના સંયુક્‍ત ઉત્‍પાદન જેવા સોદાઓને અંતિમ સ્‍વરૂપ આપવામાં આવે તેવી શકયતા છે. ઊર્જા, વેપાર અને ટેકનોલોજીકલ સહયોગ પર ધ્‍યાન કેન્‍દ્રિત કરવામાં આવશે, ખાસ કરીને યુક્રેન કટોકટી વચ્‍ચે રશિયા-ભારત મિત્રતાની મજબૂતાઈ દર્શાવવા માટે. એકંદરે, આ ૩૦ કલાકની મુલાકાત બંને દેશોના ભાવિ રોડમેપ માટે નવી દિશા નક્કી કરશે.

આ બેઠક દરમિયાન, બંને નેતાઓ કોઈપણ એજન્‍ડા વિના, તમામ દ્વિપક્ષીય, બહુપક્ષીય અને અન્‍ય મુદ્દાઓ પર ખુલ્લેઆમ ચર્ચા કરશે. ભારત-રશિયા વાર્ષિક સમિટ દરમિયાન S-૪૦૦ વાયુ સંરક્ષણ પ્રણાલી જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની ધારણા છે. ભારતે ૨૦૧૮ માં પાંચ S-૪૦૦ યુનિટ માટે US$5 બિલિયનના કરાર પર હસ્‍તાક્ષર કર્યા હતા. ત્રણ સ્‍ક્‍વોડ્રન પહોંચાડવામાં આવ્‍યા છે, અને આવતા વર્ષના મધ્‍ય સુધીમાં બે વધુ થવાની ધારણા છે. આ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓનો ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન અસરકારક રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવ્‍યો હતો.

ક્રેમલિનના પ્રવક્‍તા દિમિત્રી પેસ્‍કોવે જણાવ્‍યું હતું કે આ સમિટ દરમિયાન પાંચમી પેઢીના Su-૫૭ ફાઇટર જેટમાં ભારતના રસની પણ ચર્ચા થઈ શકે છે. ભારત હાલમાં રાફેલ, જ્‍-૨૧, F/A-૧૮ અને યુરોફાઇટર ટાયફૂન જેવા દાવેદારો સાથે આગામી પેઢીના પ્‍લેટફોર્મનું મૂલ્‍યાંકન કરી રહ્યું છે.

ઉર્જા સુરક્ષા પણ ચર્ચાનો મુખ્‍ય વિષય રહેશે. રશિયન ક્રૂડ ઓઇલની ભારતીય આયાત પર યુએસ પ્રતિબંધોની અસર ચર્ચાનો મુખ્‍ય વિષય હોઈ શકે છે. પેસ્‍કોવના મતે, ભારતની ખરીદીમાં અસ્‍થાયી ધોરણે ઘટાડો થઈ શકે છે, જોકે રશિયા પુરવઠો જાળવવાના પ્રયાસો કરી રહ્યું છે.

પ્રધાનમંત્રી મોદી અને રાષ્‍ટ્રપતિ પુતિન વચ્‍ચેની બેઠક ઉપરાંત, બંને દેશોના સંરક્ષણ પ્રધાનો, રાજનાથ સિંહ અને આન્‍દ્રે બેલોસોવ પણ મળશે. આ બેઠક દરમિયાન મહત્‍વપૂર્ણ લશ્‍કરી હાર્ડવેરના પુરવઠા પર ચર્ચા થવાની અપેક્ષા છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે રશિયન રાષ્‍ટ્રપતિ પુતિનની ભારત મુલાકાત એવા સમયે થઈ રહી છે જ્‍યારે અમેરિકાએ ભારતીય માલસામાન પર ૫૦ ટકા ટેરિફ લાદ્યો છે, જેના કારણે ભારત-અમેરિકા સંબંધોમાં કેટલાક ઉતાર-ચઢાવ આવ્‍યા છે. રાષ્‍ટ્રપતિ પુતિન યુક્રેન સંઘર્ષ અંગેની નવીનતમ યુએસ રાજદ્વારી પહેલ વિશે પણ પ્રધાનમંત્રી મોદીને માહિતી આપે તેવી અપેક્ષા છે. (રર.૩)