નવી દિલ્હી : કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે ગુરુવારે લોકસભાને માહિતી આપી હતી કે પ્રસ્તાવિત આરોગ્ય સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ઉપકર (Cess) આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ પર વસૂલવામાં આવશે નહીં. તેના બદલે, આ સેસ મુખ્યત્વે પાન મસાલા જેવા 'ડીમેરિટ માલ' (Demerit Goods) પર લાદવામાં આવશે, જે નોંધપાત્ર સ્વાસ્થ્ય જોખમો સાથે સંકળાયેલા છે.
લોકસભામાં 'આરોગ્ય સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ઉપકર બિલ, ૨૦૨૫' રજૂ કરતાં સીતારમણે સ્પષ્ટતા કરી:
"આ એક સેસ છે, અને તે કોઈપણ આવશ્યક ચીજવસ્તુ પર લાદવામાં આવતો નથી. આ બિલનો હેતુ ડીમેરિટ માલ પર સેસ લાદવાનો છે. અમે આવી કિંમત લાદવા માંગીએ છીએ, જેથી તે અવરોધક બને, જેથી લોકો તેનો ઉપયોગ ન કરે."
આવક વહેંચણી અને અમલની પદ્ધતિ
સેસમાંથી મળેલી રકમનો ઉપયોગ અને વસૂલાતની પદ્ધતિ અંગે પણ નાણામંત્રીએ માહિતી આપી:
રાજ્યો સાથે આવક વહેંચણી: સેસમાંથી થતી આવકનો એક ભાગ આરોગ્ય જાગૃતિ અથવા અન્ય આરોગ્ય સંબંધિત યોજનાઓ/પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા રાજ્યો સાથે શેર કરવામાં આવશે.
ઉત્પાદન ક્ષમતા પર સેસ: આ પ્રસ્તાવિત સેસ, જે GST ઉપરાંત હશે, તે પાન મસાલા ઉત્પાદક ફેક્ટરીઓમાં મશીનોની ઉત્પાદન ક્ષમતા પર વસૂલવામાં આવશે.
GST પર અસર નહીં: પાન મસાલા પર GST હેઠળ મહત્તમ ૪૦ ટકાના દરે કર લાદવામાં આવશે, અને આ સેસની GST આવક પર કોઈ અસર થશે નહીં.
GST વપરાશના તબક્કે વસૂલવામાં આવે છે, પરંતુ પાન મસાલા પર એક્સાઇઝ ડ્યુટી વસૂલવામાં આવતી નથી, તેથી જ સરકાર તેને ઉત્પાદન ક્ષમતા પર વસૂલવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
વળતર સેસની સમાપ્તિ અને નવા કાયદા
આ બે બિલ (તમાકુ પર એક્સાઇઝ બિલ અને પાન મસાલા પર સેસ બિલ) એવા સમયે આવ્યા છે જ્યારે GST વળતર સેસ વસૂલાત તેની સમાપ્તિ નજીક છે.
GST વળતર સેસ: ૧ જુલાઈ, ૨૦૧૭ ના રોજ GST રજૂ કરાયું ત્યારે રાજ્યોને મહેસૂલ નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે વળતર સેસ પદ્ધતિ મૂકવામાં આવી હતી, જેની વસૂલાત પાછળથી ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૬ સુધી લંબાવવામાં આવી હતી. આ વસૂલાતનો ઉપયોગ કોવિડ સમયગાળાની લોન ચૂકવવા માટે થઈ રહ્યો છે.
નવા દર: હાલમાં, પાન મસાલા અને તમાકુ પર ૨૮ ટકા GST અને વિવિધ દરે વળતર સેસ લાગુ પડે છે. વળતર સેસ વસૂલાતના અંત સાથે, GST દર ૪૦ ટકા સુધી જશે. વધુમાં, તમાકુ પર એક્સાઇઝ ડ્યુટી અને પાન મસાલા પર આ નવો આરોગ્ય અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સેસ વસૂલવામાં આવશે.