જયપુર: રાજસ્થાનમાં આજથી મૃતદેહો માટે આદર કાયદા (Respect for the Dead Act) ના નવા નિયમો અમલમાં આવ્યા છે, જેના કારણે રાજ્યમાં વિરોધ પ્રદર્શનોની રીત બદલાઈ શકે છે. આ કાયદા હેઠળ, હવે રસ્તા પર અથવા કોઈપણ જાહેર સ્થળે લાશ મૂકીને વિરોધ કરવો એ કાનૂની ગુનો ગણાશે. રાજસ્થાન સરકારનો દાવો છે કે આ પ્રકારનો કાયદો લાગુ કરનારું તે દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું છે. સરકારના આ કડક પગલાનો હેતુ કાયદો અને વ્યવસ્થાની જાળવણી, તેમજ મૃતકની ગરિમાનું રક્ષણ કરવાનો છે, કારણ કે આવા વિરોધ પ્રદર્શનોથી ટ્રાફિક અને જાહેર જીવન ખોરવાય છે.
નવા કાયદામાં સજાની કડક જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. રાજસ્થાન સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે વિરોધ, વિરોધ અથવા દબાણ બનાવવા માટે જાહેર સ્થળે લાશ મૂકવાને હવે ફોજદારી ગુનો ગણવામાં આવશે. આવા કિસ્સાઓમાં, ગુનેગારોને 6 મહિનાથી 5 વર્ષ સુધીની જેલની સજા થઈ શકે છે. જો મૃતકના પરિવારજનો પોતે આ પ્રકારનું કૃત્ય કરે તો પણ તેમને બે વર્ષ સુધીની સજાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, એક મહત્ત્વપૂર્ણ રાહત આપતી જોગવાઈ પણ ઉમેરવામાં આવી છે: હોસ્પિટલો હવે બાકી બિલોના આધારે મૃતદેહ રોકી શકશે નહીં, જે મૃતકની ગરિમાને સુનિશ્ચિત કરશે.
આ કાયદાની મુખ્ય જોગવાઈઓમાંની એક 24 કલાકની અંદર અંતિમ સંસ્કારની ફરજિયાત જોગવાઈ છે. નવા નિયમો અનુસાર, એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ તરફથી નોટિસ મળ્યાના 24 કલાકની અંદર અગ્નિસંસ્કાર કરવો ફરજિયાત છે. જો પરિવાર કોઈપણ કારણોસર (કાનૂની, સામાજિક અથવા કૌટુંબિક વિવાદો સહિત) અંતિમ સંસ્કાર કરવાનો ઇનકાર કરે છે, તો પોલીસ મૃતદેહનો કબજો લેશે અને અંતિમ સંસ્કાર પોતે કરશે. સરકાર જણાવે છે કે આ જોગવાઈનો ઉદ્દેશ મૃતદેહોને લાંબા સમય સુધી અગ્નિસંસ્કાર વિના રાખવાથી થતી અનિચ્છનીય પરિસ્થિતિઓને રોકવાનો છે.
રાજ્ય સરકાર માને છે કે જાહેર સ્થળોએ મૃતદેહો મૂકીને વિરોધ પ્રદર્શનો કરવાથી માત્ર કાયદો અને વ્યવસ્થાની સમસ્યાઓ જ ઊભી થતી નથી, પરંતુ તે મૃતકની ગરિમાનું પણ ઉલ્લંઘન કરે છે. અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે આ કડક નિયમો સામાજિક શિસ્ત જાળવવામાં અને મૃતકના અંતિમ સંસ્કાર સન્માન સાથે થાય તે સુનિશ્ચિત કરવામાં ખૂબ મદદ કરશે. રાજસ્થાન સરકારે આ કાયદા દ્વારા વિરોધ પ્રદર્શનના હક અને મૃતકની ગરિમા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, જે અન્ય રાજ્યો માટે પણ એક ઉદાહરણ બની શકે છે.