પટણા, તા.10 : રાષ્ટ્રીય જનતા દળ (RJD) સુપ્રીમો લાલુ પ્રસાદ યાદવે પોતાના લાંબા રાજકીય કાર્યકાળ દરમિયાન જે મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણયો ઉતાવળમાં લીધા, તેની અસર આજે પણ તેમના પુત્ર અને આરજેડી નેતા તેજસ્વી યાદવના રાજકીય ભવિષ્ય પર પડી રહી છે. તાજેતરમાં બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીમાં થયેલા નુકસાન બાદ આંતરિક ચર્ચા ચાલી રહી છે, ત્યારે રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે તેજસ્વીની નિષ્ફળતા પાછળ તેમના પિતા લાલુ યાદવ દ્વારા કરવામાં આવેલી પાંચ મોટી ભૂલો જવાબદાર છે, જેના કારણે નીતિશ કુમાર જેવા વ્યૂહાત્મક સાથીને ગુમાવ્યા અને વિપક્ષી એકતા પણ વેરવિખેર થઈ ગઈ.
લાલુ યાદવની તે પાંચ ભૂલો, જે તેજસ્વીને મોંઘી પડી રહી છે:
1.    2015 ના ગઠબંધનને તૂટવા દીધું: 2015માં જંગી જીત મેળવ્યા પછી લાલુ યાદવે ઉતાવળ કરી. તેમણે નીતિશ કુમાર પર દબાણ કરીને પોતાના બંને પુત્રો, તેજસ્વીને નાયબ મુખ્યમંત્રી અને તેજ પ્રતાપને મંત્રી બનાવ્યા. સરકારી નિર્ણયોમાં લાલુ પરિવારના વધતા હસ્તક્ષેપથી નીતિશ કુમાર નારાજ થયા. જ્યારે તેજસ્વીનું નામ જમીન કૌભાંડમાં આવ્યું અને તેમણે જાહેરમાં ખુલાસો ન કર્યો, ત્યારે નીતિશે ભ્રષ્ટાચાર સામે શૂન્ય-સહિષ્ણુતાનું કારણ આપીને 2017માં ગઠબંધન તોડી નાખ્યું અને ભાજપ સાથે જોડાયા.
2.    નીતિશ માટે 'વીટો'નો ઉપયોગ ન કર્યો: 2022માં નીતિશ કુમાર ભાજપથી નારાજ થઈને ફરી મહાગઠબંધન સાથે જોડાયા. ત્યારે લાલુએ નીતિશને વચન આપ્યું હતું કે તેઓ કેન્દ્રીય રાજકારણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે અને 2025ની બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણી તેજસ્વીના નેતૃત્વમાં લડાશે. જોકે, જ્યારે નીતિશને ખરેખર લાલુના સમર્થનની જરૂર હતી, ત્યારે લાલુએ નીતિશની તરફેણમાં કોઈ વીટોનો ઉપયોગ કર્યો નહીં.
3.    વિપક્ષી વર તરીકે રાહુલ ગાંધીની પસંદગી: નીતિશ કુમારે વિપક્ષી પક્ષોને એક કરવા માટે પહેલ કરી, અને તત્કાલીન આરજેડી પ્રદેશ પ્રમુખ જગદાનંદ સિંહે નીતિશને પીએમ પદના ઉમેદવાર ગણાવ્યા હતા. પરંતુ પટણામાં વિપક્ષી પક્ષોની બેઠક મળી ત્યારે લાલુએ આશ્ચર્યજનક રીતે રાહુલ ગાંધીને વરરાજા તરીકે પ્રસ્તાવિત કર્યા. લાલુ ઈચ્છતા તો નીતિશને વિપક્ષી ગઠબંધનના સંયોજકનું પદ મળી શક્યું હોત, પરંતુ લાલુની ભૂલને કારણે 2024ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલા નીતિશ ઈન્ડિયા બ્લોક છોડીને NDAમાં પાછા ફર્યા.
4.    તેજસ્વી પર સીએમ બનવા માટે અતિશય દબાણ: 2015થી લાલુ તેજસ્વીને મુખ્યમંત્રી બનાવવા માટે ઉત્સુક હતા. 2022માં નીતિશ ગઠબંધનમાં જોડાયા બાદ RJD નેતાઓએ મીડિયામાં નિવેદનો આપવાનું શરૂ કર્યું કે તેજસ્વી ટૂંક સમયમાં સીએમ બનશે. નીતિશે પોતે આગામી ચૂંટણી તેજસ્વીના નેતૃત્વમાં લડવાની જાહેરાત કરી, પણ જ્યારે RJDના વરિષ્ઠ નેતાઓ સરકારી સિદ્ધિઓનો શ્રેય નીતિશને બદલે તેજસ્વી અને RJDને આપવા લાગ્યા, ત્યારે નીતિશે અપમાનિત થઈને ગઠબંધન છોડવાનો નિર્ણય લીધો.
5.    પારિવારિક વિખવાદ પર મૌન: તેજસ્વીને આગળ વધારવાની ઉતાવળમાં લાલુએ મોટા પુત્ર તેજ પ્રતાપને પરિવાર અને પાર્ટીથી દૂર કર્યા. કિડની દાન કરનાર પુત્રી રોહિણી આચાર્યએ પણ ચૂંટણી પહેલાં અને પછી તેજસ્વીના સલાહકાર સંજય યાદવ વિરુદ્ધ ગંભીર આરોપો લગાવીને ઝુંબેશ ચલાવી હતી. લાલુએ પિતા તરીકે હસ્તક્ષેપ કરીને આ વિવાદોનો ઉકેલ ન લાવ્યો. તેજ પ્રતાપે તો પોતાની પાર્ટી 'જનશક્તિ જનતા દળ' બનાવીને ઘણી બેઠકો પર તેજસ્વીને પડકાર ફેંક્યો, જેણે ચૂંટણી પરિણામોને અસર કરી.
આ ઉપરાંત, 1990 માં રામ મંદિરની રથયાત્રા દરમિયાન લાલકૃષ્ણ અડવાણીની ધરપકડ કરાવવાના લાલુના નિર્ણયને પણ એક ઐતિહાસિક ભૂલ ગણવામાં આવે છે, જેનાથી ભાજપ સાથેના તેમના સંબંધો કાયમ માટે તૂટી ગયા, અને આજે ભાજપ બિહારમાં મજબૂત તાકાત બની ગયું છે.