નવી દિલ્હી : વડા પ્રધાનના મુખ્ય સચિવ પી.કે. મિશ્રાએ તાજેતરના એક પરિષદમાં યુનાઇટેડ પ્રોગ્રેસિવ એલાયન્સ (UPA) અને વર્તમાન નરેન્દ્ર મોદી સરકારના શાસન વચ્ચેના મૂળભૂત તફાવતને સ્પષ્ટપણે દર્શાવ્યો હતો. મિશ્રાએ દલીલ કરી હતી કે UPAના નેતૃત્વ હેઠળના અગાઉના શાસને અસરકારક વિતરણ પદ્ધતિઓ વિના અધિકારોના અમલીકરણને પ્રાથમિકતા આપી હતી, જેના કારણે કાયદાની વિશ્વસનીયતા નબળી પડી હતી.
UPAના 'કાગળના અધિકારો'
પી.કે. મિશ્રાએ 2014 પહેલાના દાયકામાં પસાર થયેલા મહત્ત્વપૂર્ણ કાયદાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો, જેમાં શિક્ષણ અધિકાર કાયદો (RTE), મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી કાયદો (મનરેગા) અને રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા કાયદોનો સમાવેશ થાય છે.
વરિષ્ઠ અમલદારે સ્વીકાર્યું કે આ કાયદાઓનું વૈધાનિક હકદારી સ્થાપિત કરવામાં મહત્વ હતું, પરંતુ તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે આ હકદારીઓ ઘણીવાર "કાગળના અધિકારો" બનીને રહી ગઈ હતી. આનું કારણ પ્રણાલીગત લીકેજ, ભ્રષ્ટાચાર અને નબળા અંતિમ-માઇલ અમલને આભારી હતું, જેના કારણે ઇચ્છિત પ્રાપ્તકર્તાઓ સુધી મૂર્ત લાભો પહોંચી શક્યા નહોતા.
મોદી સરકારના 'લાગુ કરાયેલા અધિકારો'
તેનાથી વિપરીત, મિશ્રાએ દાવો કર્યો હતો કે 2014 થી મોદી સરકારના કાર્યકાળમાં "લાગુ કરાયેલા અધિકારો" ના યુગની શરૂઆત થઈ છે. આ પરિવર્તન નીચેના મુખ્ય પરિબળોને આભારી છે:
•    સંતૃપ્તિ અભિગમ: સરકારે "સંતૃપ્તિ અભિગમ" અપનાવ્યો, જે ખાતરી કરે છે કે સેવાઓ અને હકદારીઓ દરેક પાત્ર લાભાર્થી સુધી પહોંચે અને કોઈને પણ બાકાત રાખવામાં ન આવે.
•    ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: મજબૂત ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) સિસ્ટમ્સ દ્વારા આ અધિકારોની ડિલિવરી મૂળભૂત રીતે સમર્થિત છે.
•    ભ્રષ્ટાચારમાં ઘટાડો: DBT સિસ્ટમથી ભ્રષ્ટાચારમાં ભારે ઘટાડો થયો છે અને ભંડોળ સીધા ગરીબોના બેંક ખાતાઓમાં પહોંચે છે.
ગરીબી નાબૂદીમાં સફળતા
મિશ્રાએ ગરીબી નાબૂદીને મોદી સરકારના "સૌથી અસરકારક માનવ અધિકાર હસ્તક્ષેપ" તરીકે રજૂ કર્યું. તેમણે સરકારના દાવાને ટાંક્યો, જે આંતરિક અહેવાલો અને આંતરરાષ્ટ્રીય માપદંડો દ્વારા વ્યાપકપણે સમર્થન આપે છે, કે છેલ્લા દાયકામાં 25 કરોડ લોકોને બહુપરીમાણીય ગરીબીમાંથી બહાર કાઢવામાં આવ્યા છે.
મિશ્રાના મતે, આ સફળતા દર્શાવે છે કે કાયદાકીય અધિકારોને ટેકનોલોજીકલ કાર્યક્ષમતા અને સંતૃપ્ત આદેશ સાથે જોડવા એ સાચી સામાજિક-આર્થિક સમાનતા પ્રાપ્ત કરવાની ચાવી છે.