ધોલપુર : સ્થાપત્યની દ્રષ્ટિએ અત્યંત સમૃદ્ધ ગણાતા રાજસ્થાનમાં જ્યારે પણ વાત આવે છે, ત્યારે ચિત્તોડગઢનો વિજય સ્તંભ તરત જ યાદ આવે છે. પરંતુ, ધોલપુર જિલ્લામાં એક એવો જ ભવ્ય સ્તંભ ગૌરવભેર ઊભો છે – ૧૫૦ ફૂટ ઊંચો, આઠ માળનો અને લાલ પથ્થરની ભવ્ય કારીગરીથી સુશોભિત નિહાલ ટાવર. આ માત્ર ધોલપુરના ઇતિહાસનું પ્રતીક નથી, પણ તેને ભારતનો સૌથી ઊંચો ઘડિયાળ ટાવર પણ માનવામાં આવે છે.
મહારાજાઓના શાસનકાળની શાનદાર ભેટ
રજવાડાના યુગ દરમિયાન સમયનું પાલન કરાવતા આ ઐતિહાસિક સ્મારકનું નિર્માણ ધોલપુર રાજ્યના મહારાજા નિહાલ સિંહના શાસનકાળમાં શરૂ થયું હતું અને બાદમાં મહારાજા ઉદયભાન સિંહ દ્વારા પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું હતું. ઇતિહાસકાર અરવિંદ કુમાર શર્માના જણાવ્યા અનુસાર, નિહાલ ટાવર ધોલપુરના લાલ પથ્થરની બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર છે અને તેને ભારતની શ્રેષ્ઠ લાલ પથ્થરની ઇમારતોમાંની એક ગણવામાં આવે છે. તેની અજોડ સ્થાપત્ય શ્રેષ્ઠતા એવી છે કે કોઈ પણ તેને વારંવાર જોવા માંગે.
સ્વતંત્રતા સંગ્રામની શપથ ભૂમિ
આ ભવ્ય ઇમારત માત્ર કલાત્મકતા માટે જ નહીં, પણ દેશના ઇતિહાસમાં તેના યોગદાન માટે પણ યાદગાર છે. ૧૯૪૬ માં, આ ઐતિહાસિક ટાવરની નીચે, ધોલપુરના ક્રાંતિકારીઓએ એક પવિત્ર પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી. તેમણે *'જય હિંદ સંઘ'*ની રચના માટે પોતાના શરીરમાંથી લોહી કાઢીને એક કાગળ પર સહી કરી હતી, જેમાં ધોલપુરની સ્વતંત્રતા માટે લડવાની શપથ લેવામાં આવી હતી. નિહાલ ટાવર ક્રાંતિકારીઓના આ સંઘર્ષની ગાથાનો એક જીવંત અને નજીકનો સાક્ષી છે.
દૂર દૂર સુધી ગુંજતા ઘંટ અને વિદેશી કારીગરી
ધોલપુરના ગૌરવ પથ પર સ્થિત આ નિહાલ ટાવરના છઠ્ઠા માળે ચારેય દિશાઓમાં ઘડિયાળો લગાવવામાં આવેલી છે. સ્થાનિક લોકો જણાવે છે કે જ્યારે ટાવરની ઘડિયાળ સચોટ હતી, ત્યારે તેના ઘંટનો અવાજ દૂર દૂર સુધી સંભળાતો હતો. આ ઘડિયાળ એક અંગ્રેજી કંપની, મેસર્સ જિલેટ જોહ્ન્સન ક્રોપડ્રોન દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી.
લાલ પથ્થરમાંથી બનેલો આ આઠ માળનો ભવ્ય ટાવર આજે પણ ધોલપુરના ઇતિહાસ અને ગૌરવનું સૌથી તેજસ્વી પ્રતીક બનીને ઊભો છે, જે પ્રવાસીઓને તેની અજોડ સુંદરતા અને ઐતિહાસિક મહત્વની ઝલક આપે છે.