કાઠમંડુ : નેપાળમાં લોકશાહી સરકારની રચના માટે આવતા વર્ષે ચૂંટણીઓ યોજાવાનો માર્ગ હવે સ્પષ્ટ થઈ ગયો છે. રાજકીય પક્ષોએ તૈયારીઓ શરૂ કરી દીધી છે અને પાર્ટીઓની નોંધણી પ્રક્રિયા પણ શરૂ થઈ ગઈ છે. નેપાળમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા અન્ય દેશો કરતાં થોડી અલગ છે, કારણ કે તે મિશ્ર ચૂંટણી પ્રણાલી પર આધારિત છે, જેમાં બે પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ થાય છે: પ્રથમ-ભૂતકાળ-પોસ્ટ (FPTP) અને પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ (PR). આ પ્રણાલી ૨૦૧૫માં લાગુ કરાયેલા નેપાળના બંધારણ હેઠળ સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી.
સંઘીય અને પ્રાંતીય ચૂંટણીઓ
નેપાળમાં કુલ ત્રણ સ્તરે ચૂંટણીઓ યોજાય છે, જેમાં સંઘીય (કેન્દ્રીય) અને પ્રાંતીય (રાજ્ય) ચૂંટણીઓ મુખ્ય છે.
•    સંઘીય ચૂંટણીઓ: આમાં બે ગૃહોનો સમાવેશ થાય છે: પ્રતિનિધિ ગૃહ (નીચલું ગૃહ) અને લોકોનું ગૃહ (રાષ્ટ્ર સભા).
o    પ્રતિનિધિ ગૃહ (કુલ ૨૭૫ બેઠકો): ૧૬૫ બેઠકો સીધી જનતા દ્વારા FPTP સિસ્ટમ હેઠળ ચૂંટાય છે (સૌથી વધુ મત મેળવનાર જીતે છે). બાકીની ૧૧૦ બેઠકો PR સિસ્ટમ દ્વારા ભરવામાં આવે છે, જેમાં પક્ષને મળેલા મતોના આધારે બેઠકોની ફાળવણી થાય છે.
•    પ્રાંતીય ચૂંટણીઓ: નેપાળના સાત પ્રાંતો તેમની સંબંધિત પ્રાંતીય વિધાનસભાઓ માટે ચૂંટણી કરે છે. અહીં પણ FPTP અને PR સિસ્ટમનો ઉપયોગ થાય છે.
સ્થિરતાનો પડકાર
નેપાળના રાષ્ટ્રપતિ કાર્યાલય દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, આ ચૂંટણીઓ ૫ માર્ચ, ૨૦૨૬ના રોજ યોજાવાની છે. નેપાળની સંસદમાં બહુમતી મેળવવા માટે ઓછામાં ઓછી ૧૩૮ બેઠકો જરૂરી છે. જોકે, છેલ્લા બે દાયકામાં નેપાળમાં કોઈપણ પક્ષે સંપૂર્ણ બહુમતી પ્રાપ્ત કરી નથી, જેના કારણે દેશમાં રાજકીય અસ્થિરતાનો માહોલ રહ્યો છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, હિંસક જનરલ-જી વિરોધ બાદ કેપી ઓલીની સરકાર ઉથલાવી દેવામાં આવી હતી અને સુશીલા કાર્કીના નેતૃત્વમાં એક વચગાળાની સરકારે સત્તા સંભાળી હતી.