ગરીબી દુર પણ મુસ્લિમોથી વધુ હિન્દુ ગરીબ
ભારતમાં મોદીરાજમાં ‘અત્યંત ગરીબી' નાબુદ પણ દેશમાં ગરીબો અંગે નવી વાસ્તવિકતા : મુસ્લિમ સમુદાયમાં ગરીબીનો દર હિન્દુઓથી ઓછો : નીતી આયોગના પૂર્વ ઉપાધ્યક્ષનું રિસર્ચ પેપર સનસનાટી મચાવે છે ! ૨૦૧૧-૨૦૨૪ વચ્ચે કુલ ગરીબીમાં ઝડપથી ઘટાડો : ST સમુદાયમાં પણ ગરીબી દર ઘટીને ૮.૭ ટકા
નવી દિલ્હી, તા.૧૨: આપણે બધા જાણીએ છીએ કે ભારતનું અર્થતંત્ર કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદનની દ્રષ્ટિએ વિશ્વનું ચોથું સૌથી મોટું $૪.૧૯ ટ્રિલિયન છે. ૨૦૨૫-૨૬ માં ભારતનો GDP વળદ્ધિ દર આશરે ૮.૨ ટકા રહેવાનો અંદાજ હતો. આ ગયા વર્ષ કરતા વધારે છે, પરંતુ એક પ્રશ્ન ઊભો થાય છેઃ શું GDP વળદ્ધિ સાથે આપણા દેશમાં ગરીબી અને ગરીબ લોકોની સંખ્યામાં પણ ઘટાડો થયો છે? આ પ્રશ્નનો જવાબ તાજેતરના સંશોધન અહેવાલ દ્વારા આપવામાં આવ્યો છે જેણે રાષ્ટ્રીય ધ્યાન ખેંચ્યું છે. કોલંબિયા યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર અને સોળમા નાણા પંચના અધ્યક્ષ, અરવિંદ પનાગરિયા અને અર્થશાસ્ત્રી વિશાલ મોરે દ્વારા કરવામાં આવેલા અભ્યાસ દર્શાવે છે કે ભારતે છેલ્લા ૧૨ વર્ષોમાં ગરીબી ઘટાડવામાં ઐતિહાસિક સફળતા મેળવી છે. અહેવાલ મુજબ, ભારતે ૨૦૧૧-૧૨ થી ૨૦૨૩-૨૪ સુધી અત્યંત ગરીબીને વર્ચ્યુઅલ રીતે દૂર કરી દીધી છે. જ્યારે હિન્દુ અને મુસ્લિમ સમુદાયોમાં ગરીબીની વાત આવે છે, ત્યારે ચોંકાવનારા આંકડા બહાર આવે છે.
આ અભ્યાસ કોલંબિયા યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર અને સોળમા નાણા પંચના અધ્યક્ષ, અરવિંદ પનાગરિયા અને વિશ્લેષક વિશાલ મોરે દ્વારા હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. ઇકોનોમિક એન્ડ પોલિટિકલ વીકલીમાં પ્રકાશિત આ અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે હિન્દુઓ અને મુસ્લિમો વચ્ચેનો અત્યંત ગરીબીનો તફાવત લગભગ અદૃશ્ય થઈ ગયો છે, અને ઘણા રાજ્યોમાં, મુસ્લિમોમાં ગરીબીનો દર હિન્દુઓ કરતા પણ ઓછો છે.
પ્રખ્યાત અર્થશાષાી અરવિંદ પનાગરિયા દ્વારા રજૂ કરાયેલા તાજેતરના પેપર મુજબ, ભારતમાંથી અત્યંત ગરીબી લગભગ નાબૂદ થઈ ગઈ છે. અમેરિકાની કોલંબિયા યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર પનાગરિયાના જણાવ્યા મુજબ, હિન્દુઓમાં અત્યંત ગરીબી મુસ્લિમો કરતાં થોડી વધારે છે. સોળમા નાણા પંચના અધ્યક્ષ તરીકે સેવા આપનારા પનાગરિયા અને ઇન્ટેલિલિંક એડવાઇઝર્સના સ્થાપક વિશાલ મોરે દ્વારા સંયુક્ત રીતે લખાયેલ આ પેપર ઇકોનોમિક એન્ડ પોલિટિકલ વીકલી (EPW) માં પ્રકાશિત થયું છે.આ પેપર મુજબ, ૨૦૧૧-૧૨ અને ૨૦૨૩-૨૪ વચ્ચે ભારતમાંથી અત્યંત ગરીબી લગભગ નાબૂદ થઈ ગઈ છે. નવા ડેટા અનુસાર, મુસ્લિમોમાં ગરીબી દર (૧.૫%) હિંદુઓમાં (૨.૩%) ની સરખામણીમાં થોડો ઘટયો છે.
વડાપ્રધાન મોદીના કાર્યકાળ દરમિયાન અત્યંત ગરીબી મોટાભાગે નાબૂદ થઈ છે. નોંધપાત્ર વાત એ છે કે, મુસ્લિમોમાં અત્યંત ગરીબી ઘટાડવાનો દર હિન્દુઓ કરતાં વધુ રહ્યો છે. આનો અર્થ એ થયો કે હવે મુસ્લિમો કરતાં વધુ ગરીબ હિન્દુઓ છે. નીતિ આયોગના ભૂતપૂર્વ અધ્યક્ષ અને સોળમા નાણા પંચના અધ્યક્ષ અરવિંદ પનગરિયાએ એક સંશોધન પત્રમાં આ દાવો કર્યો છે. અહેવાલ મુજબ, ભારતે ૨૦૧૧-૧૨ અને ૨૦૨૩-૨૪ વચ્ચે અત્યંત ગરીબી લગભગ દૂર કરી દીધી છે. અહેવાલમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે મુસ્લિમોમાં (તેમની વસ્તીના) ગરીબી દર ઘટીને ૧.૫% થઈ ગયો છે, જ્યારે હિન્દુઓમાં તે ૨.૩% પર થોડો વધારે છે.
આ દાવો કોલંબિયા યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર અને સોળમા નાણા પંચના અધ્યક્ષ અરવિંદ પનગરિયા અને નવી દિલ્હી સ્થિત સંશોધન અને સલાહકાર કંપની ઇન્ટેલિંક એડવાઇઝર્સના સ્થાપક વિશાલ મોરે દ્વારા લખાયેલા એક નવા પેપરમાં કરવામાં આવ્યો છે. આ પેપર ઇકોનોમિક એન્ડ પોલિટિકલ વીકલીમાં પ્રકાશિત થયું છે. પેપર મુજબ, ૨૦૨૨-૨૩ માં બંને સમુદાયો વચ્ચે ગરીબીનો તફાવત લગભગ સમાન રહેશે. તે સમયગાળા દરમિયાન, મુસ્લિમોમાં ગરીબી દર વસ્તીના ૪્રુ હતો, જ્યારે હિન્દુઓમાં તે ૪.૮% હતો, જે ૦.૮ ટકા વધુ છે.
લોકપ્રિય ધારણાથી વિપરીત આંકડાઃ પેપર એવો પણ દાવો કરે છે કે આ આંકડા એ લોકપ્રિય માન્યતાનો વિરોધાભાસ કરે છે કે મુસ્લિમો હિન્દુઓ કરતાં વધુ ગરીબીગ્રસ્ત છે અને આને સુધારવાની જરૂર છે, ઓછામાં ઓછું અત્યંત ગરીબીના સંદર્ભમાં. વિશ્વ બેંક અત્યંત ગરીબીને ખરીદ શક્તિ સમાનતા (PPP) ના સંદર્ભમાં પ્રતિ વ્યક્તિ ઼૩ કરતા ઓછી તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરે છે. લેખકોના મતે, આ તેંડુલકર સમિતિની ગરીબી રેખાની નજીક છે, જે છેલ્લી સત્તાવાર રીતે અપનાવવામાં આવેલી ગરીબી રેખા છે.
દેશમાંથી અત્યંત ગરીબી લગભગ નાબૂદઃ ઇન્ડિયન એક્સ-ેસના અહેવાલ મુજબ, પેપર સામાજિક, ધાર્મિક અને આર્થિક જૂથોમાં અને ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં, રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં તેમજ રાષ્ટ્રીય સ્તરે ગરીબી સ્તરનો અંદાજ લગાવે છે. તેમાં, લેખકોએ લખ્યું છે કે, અંદાજ દર્શાવે છે કે ૨૦૧૧-૧૨ થી ૨૦૨૩-૨૪ સુધીના ૧૨ વર્ષોમાં ગરીબીમાં ઘટાડો નોંધપાત્ર અને વ્યાપક રહ્યો છે, એટલી હદે કે દેશે લગભગ અત્યંત ગરીબી દૂર કરી દીધી છે.
લેખકોના મતે, તેંડુલકર પદ્ધતિ પર આધારિત રાષ્ટ્રીય (ગ્રામીણ+શહેરી) ગરીબી રેખા ૨૦૧૧-૧૨ માં પ્રતિ વ્યક્તિ પ્રતિ મહિને રૂ.૯૩૨, ૨૦૨૨-૨૩ માં રૂ.૧,૭૧૪ અને ૨૦૨૩-૨૪ માં રૂ.૧,૮૦૪ નક્કી કરવામાં આવી હતી. આ પેપરમાં, રાજ્ય અને -દેશ (ગ્રામીણ અથવા શહેરી) માટે ગરીબી રેખાના આધારે દરેક ઘરને ગરીબ અથવા બિન-ગરીબ તરીકે વર્ગીકળત કરવામાં આવ્યું છે. ગરીબ તરીકે વર્ગીકળત કરાયેલા લોકોને પછી વય દ્વારા જૂથબદ્ધ કરવામાં આવે છે.
૨૦૧૧ અને ૨૦૨૪ વચ્ચે સંપૂર્ણ ગરીબીમાં ઝડપી અને સતત ઘટાડોઃ પેપર અનુસાર, ૨૦૧૧-૨૦૨૪ ના સમયગાળા દરમિયાન સંપૂર્ણ ગરીબીમાં ઝડપી અને સતત ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. આ પેપરમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે રાષ્ટ્રીય ગરીબી દર ૨૦૧૧-૧૨ માં ૨૧.૯% (વસ્તીના) થી ઘટીને ૨૦૨૩-૨૪ માં ૨.૩% થશે. આનો અર્થ એ થયો કે ૧૨ વર્ષમાં ગરીબી દરમાં ૧૯.૭ ટકાનો ઘટાડો થયો છે, જે દર વર્ષે ૧.૬૪ ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે.
અહેવાલમાં એમ પણ જણાવાયું છે કે શહેરી વિસ્તારો કરતાં ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આ ઘટાડો વધુ ઝડપી રહ્યો છે. અહેવાલ મુજબ, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં, જ્યાં ૨૦૧૧-૧૨ માં પ્રારંભિક ગરીબીનું સ્તર રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા વધારે હતું, તે સમયગાળા દરમિયાન ૨૨.૫ ટકાનો ઘટાડો જોવા મળ્યો, અથવા વાર્ષિક ૧.૮૭ ટકાનો ઘટાડો જોવા મળ્યો. તેનાથી વિપરીત, શહેરી ગરીબીમાં ૧૨.૬ ટકાનો ઘટાડો થયો, જે દર વર્ષે લગભગ ૧ ટકા જેટલો છે. આ પેપરમાં એમ પણ જણાવાયું છે કે, વર્ગ પ્રમાણે, બધા મુખ્ય સામાજિક જૂથો - અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ, અન્ય પછાત વર્ગો (OBC) અને આગળની જાતિઓમાં ગરીબીમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.
ST સમુદાયોમાં પણ ગરીબી દર ઘટીને ૮.૭% થયો છે.
લેખકોએ એ હકીકત પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું કે સમાજના સૌથી નીચલા સ્તર, અનુસૂચિત જનજાતિઓમાં ગરીબી ૨૦૨૩-૨૪ માં ઘટીને ૮.૭% થઈ ગઈ છે. પેપરમાં જણાવાયું છે કે જ્યારે હિન્દુઓમાં ગરીબી દર ૨.૩% હોવાનો અંદાજ છે, તે હવે મુસ્લિમોમાં ૧.૫%, ખ્રિસ્તીઓમાં ૫%, બૌદ્ધોમાં ૩.૫% અને શીખ અને જૈનોમાં ૦% છે. રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે હિન્દુઓ અને મુસ્લિમો વચ્ચે અત્યંત ગરીબીમાં અંતર લગભગ અદૃશ્ય થઈ ગયું છે તે આશ્ચર્યજનક છે.
પેપરમાં જણાવાયું છે કે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પણ, હિન્દુઓ કરતાં ઓછા મુસ્લિમો ગરીબી રેખા નીચે જીવે છે. મુસ્લિમો માટે આ આંકડો ૧.૬% છે, જ્યારે હિન્દુઓ માટે ૨.૮% છે. જોકે, શહેરી વિસ્તારોમાં, ૨૦૧૧-૧૨ માં મુસ્લિમોમાં ગરીબી દર ૨૦.૮% હતો, જ્યારે હિન્દુઓ માટે તે ૧૨.૫% હતો, જે ૨૦૨૩-૨૪ સુધીમાં અનુક્રમે ૧.૨% અને ૧% થવાનો અંદાજ છે
(10:43 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
