વિજ્ઞાન અને પુરાતત્વશાસ્ત્રીઓ માટે પડકાર: લૂંટારુઓથી બચવા અને અમરત્વ પામવા માટે રચાયેલી આ જગ્યાઓ આજે પણ કોયડારૂપ
રાજાઓ માનતા હતા કે મૃત્યુ પછી પણ તેમનું જીવન ચાલુ રહે છે, અને તે માટે તેમના શરીરની સાથે ખજાનો અને જરૂરી વસ્તુઓ સુરક્ષિત રહેવી અનિવાર્ય હતી. આ કારણે, પાછળના સમયમાં રાજાઓએ પિરામિડ છોડીને ‘વેલી ઓફ ધ કિંગ્સ’ જેવી દુર્ગમ અને પહાડી જગ્યાઓમાં જમીનની નીચે ગુપ્ત મકબરાઓ બનાવવાનું શરૂ કર્યું.
આ મકબરાઓની રચના એવી રીતે કરવામાં આવતી હતી કે સામાન્ય માણસ તેને શોધી ન શકે. પ્રવેશદ્વારને રેતી અને પથ્થરોથી ઢાંકી દેવામાં આવતા. એટલું જ નહીં, મકબરાની અંદર ભૂલભુલામણીવાળા રસ્તાઓ અને ખોટા દરવાજાઓ બનાવવામાં આવતા, જેથી ચોર કે લૂંટારા અંદર ફસાઈ જાય અથવા મૂળ ખજાના સુધી પહોંચી ન શકે
ઈજિપ્તના પિરામિડ અને ફારાઓના મકબરા સદીઓથી વિજ્ઞાન અને પુરાતત્વશાસ્ત્રીઓ માટે કોયડો બન્યા છે. લૂંટારુઓથી બચવા અને અમરત્વ પામવા માટે રચાયેલી આ જગ્યાઓ આજે પણ અનેક રહસ્યો છુપાવીને બેઠી છે.
ચીન ઈજિપ્તના રાજાઓએ પોતાના શબને સાચવવા માટે પિરામિડ અને ગુપ્ત મકબરાઓ બનાવ્યા હતા. ગીઝાના પિરામિડમાં આજે પણ ગુપ્ત ઓરડાઓ હોવાના સંકેતો મળ્યા છે, જે આધુનિક વિજ્ઞાન માટે પડકાર છે.
ગીઝાના પિરામિડની અંદર શું છુપાયેલું છે? ૪૫૦૦ વર્ષ પછી પણ વણઉકેલ્યા રહસ્યો*
પ્રાચીન ઈજિપ્તની સંસ્કૃતિ હંમેશા તેની ભવ્યતા અને રહસ્યમય ઇતિહાસ માટે જાણીતી રહી છે. હાલમાં મળેલા નવા પુરાતત્વીય સંકેતો અને ‘સ્કેન પિરામિડ’ જેવા પ્રોજેક્ટ્સના તારણો સૂચવે છે કે ગીઝાના મહાન પિરામિડની અંદર હજુ પણ એવા ગુપ્ત કક્ષો (ચેમ્બર્સ) અસ્તિત્વ ધરાવે છે, જે માનવજાતની નજરથી આજ સુધી દૂર રહ્યા છે.
ઈતિહાસકારોના મતે, શરૂઆતના સમયમાં ફારાઓ (રાજાઓ) માટે પિરામિડ બનાવવામાં આવતા હતા, પરંતુ આ પિરામિડ લૂંટારુઓ માટે આસાનીથી નિશાન બની જતા હતા. રાજાઓ માનતા હતા કે મૃત્યુ પછી પણ તેમનું જીવન ચાલુ રહે છે, અને તે માટે તેમના શરીરની સાથે ખજાનો અને જરૂરી વસ્તુઓ સુરક્ષિત રહેવી અનિવાર્ય હતી. આ કારણે, પાછળના સમયમાં રાજાઓએ પિરામિડ છોડીને ‘વેલી ઓફ ધ કિંગ્સ’ જેવી દુર્ગમ અને પહાડી જગ્યાઓમાં જમીનની નીચે ગુપ્ત મકબરાઓ બનાવવાનું શરૂ કર્યું.
આ મકબરાઓની રચના એવી રીતે કરવામાં આવતી હતી કે સામાન્ય માણસ તેને શોધી ન શકે. પ્રવેશદ્વારને રેતી અને પથ્થરોથી ઢાંકી દેવામાં આવતા. એટલું જ નહીં, મકબરાની અંદર ભૂલભુલામણીવાળા રસ્તાઓ અને ખોટા દરવાજાઓ બનાવવામાં આવતા, જેથી ચોર કે લૂંટારા અંદર ફસાઈ જાય અથવા મૂળ ખજાના સુધી પહોંચી ન શકે.
વર્ષ ૨૦૧૭ માં વૈજ્ઞાનિકોએ અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ગીઝાના પિરામિડમાં એક ‘બીગ વોઈડ’ એટલે કે એક વિશાળ ખાલી જગ્યા શોધી કાઢી હતી, જે લગભગ ૩૦ મીટર લાંબી છે. આ જગ્યા શું છે? શું ત્યાં કોઈ ખજાનો છે કે પછી તે માત્ર પિરામિડના બાંધકામનો એક ભાગ છે? આ સવાલોના જવાબ આજે પણ સંશોધકો શોધી રહ્યા છે. ઈજિપ્તના આ સ્થાપત્યો માત્ર પથ્થરોના ઢગલા નથી, પરંતુ તે સમયના ગણિત અને ખગોળશાસ્ત્રના અદભુત જ્ઞાનનો પુરાવો છે.
મમીફિકેશન અને શ્રાપ
મૃત્યુને માત આપવાની ઈજિપ્તવાસીઓની ઘેલછા અને મમી બનાવવાની ભયાનક પ્રક્રિયા વિશે જાણો. શું સાચે જ મમીની સાથે જોડાયેલા શ્રાપ અસ્તિત્વ ધરાવે છે?
સમરી: ઈજિપ્તના લોકો માનતા હતા કે આત્મા ત્યારે જ જીવિત રહી શકે જ્યારે શરીર સુરક્ષિત હોય. આ માટે તેમણે મમીફિકેશનની જટિલ પ્રક્રિયા વિકસાવી હતી. આ મકબરાઓ સાથે જોડાયેલી શ્રાપની વાતોએ પણ દુનિયાને ડરાવી છે.
મૃત્યુ પછી પણ જીવવાની જીદ: મમી બનાવવા પાછળનું કાળું સત્ય અને શ્રાપનો ડર*
શું કોઈ વ્યક્તિ મૃત્યુને હરાવી શકે? પ્રાચીન ઈજિપ્તના રાજાઓ એટલે કે ફારાઓ દ્રઢપણે માનતા હતા કે તેઓ દેવતા સમાન છે અને મૃત્યુ એ અંત નથી, પરંતુ બીજી દુનિયાની શરૂઆત છે. આ માન્યતાને કારણે જ ‘મમીફિકેશન’ જેવી જટિલ અને ખર્ચાળ પ્રક્રિયાનો જન્મ થયો હતો.
વૈજ્ઞાનિક તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે મમી બનાવવાની પ્રક્રિયા લગભગ ૭૦ દિવસ સુધી ચાલતી હતી. આ પ્રક્રિયામાં શરીરને સડતું અટકાવવા માટે ખાસ પ્રકારના તેલ અને નેટ્રોન નામના ક્ષાર (મીઠું) નો ઉપયોગ થતો હતો. સૌથી ચોંકાવનારી વાત એ છે કે, મમી બનાવતી વખતે મગજને નાક વાટે ખાસ ઓજારો નાખીને બહાર કાઢી લેવામાં આવતું હતું, જ્યારે હૃદયને શરીરમાં જ રહેવા દેવામાં આવતું, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે હૃદયમાં જ આત્મા અને બુદ્ધિનો વાસ છે.
આ પ્રક્રિયા માત્ર શરીરને સાચવવા માટે ન હતી, પણ તેની પાછળ ગૂઢ ધાર્મિક વિધિઓ અને મંત્રોચ્ચાર પણ થતા હતા. પુરોહિતો ગુપ્ત મંત્રો બોલીને શરીર પર પટ્ટીઓ બાંધતા, જેથી મૃતકની આત્મા ‘કા’ અને ‘બા’ શરીરમાં પાછી ફરી શકે.
બીજી તરફ, આ મકબરાઓ સાથે ‘ફારાઓના શ્રાપ’ની વાતો પણ જોડાયેલી છે. એવું માનવામાં આવતું હતું કે જે કોઈ રાજાની શાંતિ ભંગ કરશે, તેનું મૃત્યુ નિશ્ચિત છે. ૧૯૨૨ માં જ્યારે તુતનખામુનનો મકબરો શોધાયો, ત્યારે તેની સાથે જોડાયેલા કેટલાક લોકોના રહસ્યમય મૃત્યુએ આ ડરને વધુ મજબૂત કર્યો હતો. જોકે, વિજ્ઞાન આ શ્રાપને માત્ર અંધશ્રદ્ધા અથવા મકબરામાં રહેલા ઝેરી બેક્ટેરિયા અને ફૂગનું પરિણામ માને છે, પરંતુ સ્થાનિક લોકોમાં આજે પણ આ ‘કાળા શ્રાપ’નો ભય યથાવત છે.
પ્રાચીન જાદુ અને રાજકીય ષડયંત્રો
ઈજિપ્ત માત્ર પિરામિડ જ નહીં, પણ કાળા જાદુ અને સત્તાની સાઠમારી માટે પણ કુખ્યાત હતું. અહીં જાદુને વિજ્ઞાન ગણવામાં આવતું અને સિંહાસન માટે રાજાઓની હત્યા પણ થતી.
પ્રાચીન ઈજિપ્તમાં જાદુ (હેકા) ને એક શક્તિશાળી વિજ્ઞાન માનવામાં આવતું હતું. રાજાઓ પોતાની સત્તા ટકાવી રાખવા માટે જાદુઈ વિધિઓ અને ગુપ્ત હત્યાઓનો સહારો લેતા હતા, જેનો ઉલ્લેખ ઈતિહાસના પુસ્તકોમાં ઓછો જોવા મળે છે.
પ્રાચીન ઈજિપ્તમાં સત્તાનો લોહિયાળ ખેલ: કાળો જાદુ અને રાજમહેલના ગુપ્ત ષડયંત્રો
જ્યારે આપણે ઈજિપ્તની વાત કરીએ છીએ ત્યારે આપણી નજર સમક્ષ સોનાના મુકુટ પહેરેલા શાંત રાજાઓ આવે છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા કંઈક અલગ જ હતી. ઈતિહાસના પાનાઓ સાક્ષી પૂરે છે કે ફારાઓના દરબારમાં સત્તા માટે ભયંકર ષડયંત્રો રચાતા હતા. સિંહાસન મેળવવું અને તેને ટકાવી રાખવું એ તલવારની ધાર પર ચાલવા જેવું હતું.
સંશોધકોને મળેલા ‘પેપિરસ’ (પ્રાચીન લખાણો) દર્શાવે છે કે ઈજિપ્તમાં જાદુને અંધશ્રદ્ધા નહીં પણ એક પ્રકારનું વિજ્ઞાન માનવામાં આવતું હતું, જેને ‘હેકા’ કહેવાતું. આ જ્ઞાન માત્ર ઉચ્ચ કક્ષાના પુરોહિતો અને રાજાઓ પૂરતું સીમિત હતું. બીમારી મટાડવાથી લઈને દુશ્મનોનો નાશ કરવા સુધીના મંત્રોનો ઉપયોગ થતો હતો. ઘણીવાર દુશ્મનોના મીણના પૂતળા બનાવીને તેના પર તાંત્રિક વિધિઓ કરવામાં આવતી હતી.
સૌથી મોટો ખુલાસો ‘હારેમ કોન્સ્પિરસી’ (Harem Conspiracy) નામે ઓળખાતી ઘટનામાં જોવા મળે છે. રામસેસ ત્રીજા નામના મહાન ફારાઓની હત્યા તેમના જ મહેલની સ્ત્રીઓ અને અધિકારીઓએ મળીને કરી હતી. આધુનિક સીટી સ્કેન રિપોર્ટમાં સાબિત થયું છે કે રામસેસ ત્રીજાનું ગળું તીક્ષ્ણ હથિયારથી કાપવામાં આવ્યું હતું. આ ઘટના સાબિત કરે છે કે ઈજિપ્તના રાજાઓ માત્ર દેવતા બનીને પૂજાતા ન હતા, પણ તેઓ રાજકીય કાવાદાવા અને હત્યાનો શિકાર પણ બનતા હતા.
ઘણા ફારાઓએ પોતાના શાસનકાળ દરમિયાન ઈતિહાસમાંથી પોતાના પુરોગામીઓના નામ પણ ભૂંસી નાખવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. રાણી હીટશેપ્સૂટ જેવા શાસકોના નામ અને મૂર્તિઓ તોડી પાડવામાં આવી હતી જેથી આવનારી પેઢી તેમને ભૂલી જાય. આમ, પ્રાચીન ઈજિપ્તની ચમકદમક પાછળ સત્તાની ભૂખ અને લોહીથી ખરડાયેલો અંધકારમય ઇતિહાસ પણ છુપાયેલો છે.