નવી દિલ્‍હી, તા.૧૬: પશ્ચિમ બંગાળમાં ભારતીય ચૂંટણી પંચ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલ ખાસ સઘન સુધારા કાર્યક્રમના બીજા તબક્કાની શરૂઆત સાથે જ એક મોટો રાજકીય વિસ્‍ફોટ થવાની શકયતા છે. રાજ્‍યના મુખ્‍ય ચૂંટણી અધિકારીએ આજે ડ્રાફ્‌ટ મતદાર યાદી જાહેર કરી, જે મુજબ ૫,૮૨૦,૮૯૮ મતદારોના નામ યાદીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્‍યા છે! આ લગભગ ૫૮ લાખ નામો કાઢી નાખવામાં આવતા રાજ્‍યના ચૂંટણી ચિત્ર પર તેની ગહન અસર પડવાની સંભાવના છે. કાઢી નાખવામાં આવેલા નામોમાં ૨૪ લાખથી વધુ મળત મતદારો, ૧૨ લાખ ગુમ થયેલા, અને લગભગ ૨ લાખ ડુપ્‍લિકેટ મતદારોનો સમાવેશ થાય છે. આ આંકડાઓ રાજકીય પક્ષો વચ્‍ચે બોગસ વોટના જૂના વિવાદને ફરી સપાટી પર લાવી શકે છે.

ECIના આ પગલાંથી રાજ્‍યની મુખ્‍ય વિધાનસભા બેઠકો પર પણ સીધો ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. ઉદાહરણ તરીકે, ભવાનીપુર (જે મુખ્‍ય રાજકીય નેતાઓની બેઠક છે) માં ૪૪,૭૮૭ મતદારોના નામ દૂર થયા છે, જ્‍યારે નંદીગ્રામમાં ૧૦,૫૯૯, અને કોલકાતા પોર્ટ જેવી બેઠકો પર ૬૩,૭૩૦ મતદારો કાઢી નાખવામાં આવ્‍યા છે. SIR નિરીક્ષક સુબ્રત ગુપ્તાએ પુષ્ટિ કરી છે કે ૫૮ લાખ નામો રદ થયા છે, પરંતુ આ ઉપરાંત ૧.૩૫ કરોડથી વધુ ફોર્મમાં વિસંગતતાઓ જોવા મળી છે. આ વિસંગતતાવાળા ફોર્મ્‍સને નકલી જાહેર કરતા પહેલા વ્‍યક્‍તિગત ચકાસણી કરવામાં આવશે, જે દર્શાવે છે કે આ સુધારાનું કાર્ય હજી પૂરું થયું નથી અને ફેરફારોનો અંતિમ આંકડો હજી પણ વધી શકે છે.

આ ડ્રાફ્‌ટ યાદી જાહેર થયા પછી, લ્‍ત્‍ય્‍નો બીજો તબક્કો હવે દાવા અને વાંધાઓ માટે શરૂ થયો છે. સામાન્‍ય નાગરિકો અને રાજકીય પક્ષો ૩૧ જાન્‍યુઆરી સુધી આ યાદી પર વાંધા અને દાવા રજૂ કરી શકશે, જેના આધારે ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં અંતિમ મતદાર યાદી જાહેર કરવામાં આવશે. રાજકીય વિશ્‍લેષકો માને છે કે શાસક પક્ષો આટલી મોટી સંખ્‍યામાં નામો કાઢી નાખવાને નાગરિકોના મતદાર અધિકારો પરનો હુમલો ગણાવી શકે છે, જ્‍યારે વિપક્ષ તેને મતદાનની શુદ્ધતા અને બોગસ મતદાન દૂર કરવાની દિશામાં એક મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું ગણાવશે. બંગાળ ઉપરાંત, ઉત્તર પ્રદેશ, ગુજરાત, તમિલનાડુ સહિત ૧૨ રાજ્‍યો અને કેન્‍દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં પણ ECI દ્વારા આ સઘન સુધારા હાથ ધરવામાં આવી રહ્યા છે.

આ ડ્રાફ્‌ટ યાદી હવે આગામી પંચાયત અને વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા પશ્ચિમ બંગાળના રાજકારણને ગરમાવી દેશે. ૫૮ લાખ મતદારોના નામ કાઢી નાખવાનો નિર્ણય મતદાર યાદીઓની સ્‍વચ્‍છતા માટે જરૂરી છે, પરંતુ રાજકીય પક્ષો તેના આધારે પોતાના સમર્થકોને લક્ષ્ય બનાવવામાં આવ્‍યા હોવાના આરોપો લગાવવાની સંભાવના છે. ચૂંટણી પંચે આ સમગ્ર પ્રક્રિયા પર સચોટ ધ્‍યાન કેન્‍દ્રિત કરવું પડશે જેથી કાયદેસરના મતદારોના નામ ભૂલથી ન કપાય અને રાજકીય વિવાદ વધુ ન વધે. અંતિમ યાદી જાહેર થાય તે પહેલાં, આગામી દોઢ મહિના દરમિયાન દાવા અને વાંધાઓની પ્રક્રિયા પર સૌની નજર રહેશે.