નવી દિલ્હી, તા. ૧૬ : સામાન્ય રીતે વિમાનોને હજારો ફૂટની ઊંચાઈ પર ઉડવા માટે શક્તિ આપતું અત્યંત સંવેદનશીલ બળતણ એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) હવે દાણચોરો માટે 'દાણચોરીનું સોનું' બની ગયું છે. અમદાવાદના મેઘાણીનગરમાં કાર્ગો ડેપો પાછળ પાર્ક કરેલા એક ટેન્કરમાંથી ATFની ચોરીનો એક કિસ્સો સામે આવ્યો છે, જેણે દેશવ્યાપી સંગઠિત કાળા બજારના નેટવર્ક તરફ ઇશારો કર્યો છે.

સોમવારે સાંજે ઝોન-૪ લોકલ ક્રાઇમ બ્રાન્ચે (LCB) એ બે શંકાસ્પદ આરોપીઓની રંગેહાથ ધરપકડ કરીને ૭૮૦ લિટર ATF જપ્ત કર્યું હતું, જેની અંદાજિત કિંમત લગભગ ₹૬૦,૦૦૦ થાય છે. આ નાનકડો કિસ્સો માત્ર એક કડી છે, પરંતુ આ સમગ્ર કૌભાંડ કરોડો રૂપિયાનું હોવાનું અનુમાન છે.

ATF આટલું મૂલ્યવાન કેમ છે?

એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) એ ખાસ કરીને જેટ એન્જિન માટે બનાવવામાં આવેલું ખૂબ જ શુદ્ધ કેરોસીન આધારિત બળતણ છે. તેની ગુણવત્તા અને સ્થિરતા વિમાનની સલામતી માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

• ઊંચી કિંમત: ભારતમાં, એરલાઇન્સ ATF આશરે ₹૯૦ થી ₹૧૧૦ પ્રતિ લિટરના જથ્થાબંધ ભાવે ખરીદે છે. આ ઊંચી કિંમત તેને દાણચોરો માટે એક આકર્ષક લક્ષ્ય બનાવે છે.
• ઔદ્યોગિક માંગ: ATFની રાસાયણિક રચના મિનરલ ટર્પેન્ટાઇન ઓઇલ (MTO) જેવી જ હોય છે, જેનો ઉપયોગ પેઇન્ટ (રંગ), શાહી અને રાસાયણિક ઉદ્યોગોમાં દ્રાવક (Solvent) તરીકે થાય છે.
• નફાનો મોટો ગાળો: ચોરાયેલું ATF જ્યારે MTO અથવા ઔદ્યોગિક દ્રાવકના નામે કાળા બજારમાં વેચાય છે, ત્યારે તેની કિંમત અચાનક ઘટીને ₹૩૦ થી ₹૫૦ પ્રતિ લિટર થઈ જાય છે. આ ભાવ તફાવત દાણચોરો માટે મોટા નફાનું માર્જિન બનાવે છે.

ચોરીની પદ્ધતિ: સપ્લાય ચેઇનની નબળી કડી

ATFની દાણચોરી મોટા ભાગે એરપોર્ટ તરફ જતા ટેન્કરો દ્વારા અથવા સપ્લાય ચેઇનના અન્ય નબળા તબક્કાઓ દ્વારા થાય છે.

• ટેન્કર સાઇફનિંગ: અમદાવાદ કેસમાં, આરોપીઓ ટેન્કરના પાછળના ભાગમાં પાઇપો નાખીને ઇંધણ કાઢી રહ્યા હતા.
• ડુપ્લિકેટ ચાવીઓ: ડુપ્લિકેટ ચાવીઓથી ટેન્કર ખોલવા અથવા નકલી ડીપ રોડનો ઉપયોગ કરીને ડિલિવરીનું ખોટું માપ લેવું.
• લોજિસ્ટિક્સમાં ચેડાં: GPS ટ્રેકિંગમાં ચેડાં કરવા અથવા ખાલી જગ્યાઓમાં પાર્ક કરેલા ટેન્કરોનો લાભ લેવો.

આવી રીતે, દરરોજ દરેક ટેન્કરમાંથી હજારો લિટર ATF કાઢી શકાય છે, જેના કારણે દર મહિને કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન થાય છે. દિલ્હીમાં ૨૦૨૫ માં ૭૨,૦૦૦ લિટર ATF મળી આવ્યું હતું, જ્યાં આ રેકેટ ત્રણ વર્ષથી ચાલતું હતું, જેનાથી માસિક ₹૧.૬૨ કરોડનું નુકસાન થતું હતું.

અમદાવાદ પોલીસે હવે આ ધરપકડ કરાયેલા આરોપીઓ કોઈ મોટા નેટવર્કનો ભાગ છે કે કેમ, તે નક્કી કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે, કારણ કે ATFની દાણચોરી માત્ર ચોરીનો નહીં પરંતુ ઉડ્ડયન સલામતી (Aviation Safety), સરકારી આવક અને ઔદ્યોગિક અખંડિતતા સાથે સંબંધિત એક ગંભીર મુદ્દો છે.